به علت است روشن مىشود كه نتيجه دومى اعم بوده و دائره اش وسيعتر است زيرا از روى همين نتيجه ممكنست معلولى پيدا شود كه قدم زمانى داشته و هيچ وقت مسبوق به عدم زمانى نبوده باشد ولى نظر به نتيجه اولى چنين موجودى را نمىشود گفت احتياج به علت دارد زيرا اين نتيجه تنها در مورد موجوداتى كه سابقه عدم زمانى دارند حكومت مىنمايد .
شرح
2 هر چيزى كه با دو چيز نسبت متساوى داشته باشد عقلا محال است كه بدون آنكه عامل مرجحى براى يك طرف بالخصوص پيدا شود آن چيز به آن طرف متمايل شود امتناع تمايل يك چيز كه با دو طرف نسبت متساوى دارد به يك طرف بالخصوص بدون مرجح همان قاعده عقلى معروفى است كه امتناع ترجح بلا مرجح نام دارد امتناع ترجح بلا مرجح از بديهيات اوليه عقل است و هر كسى كه درست آن را تصور كند خواه ناخواه تصديق خواهد كرد براى تصور اين قاعده عقلى با اين مثالها مىتوان مانوس شد فرض كنيد جسمى روى خط مستقيم در جهت معينى حركت مىكند در خلال حركت به عاملى برمىخورد كه مانع ادامه حركت آن جسم در آن جهت معين است و فرض كنيد كه امر دائر است بين اينكه آن جسم به طرف راست يا به طرف چپ متمايل شود ولى هيچ عاملى در واقع و نفس الامر وجود ندارد كه موجب مزيت طرف راست يا طرف چپ بشود آيا در اين صورت ممكن است كه آن جسم خود به خود و بدون آنكه هيچ مرجحى در كار باشد يك طرف معين را اختيار كند البته نه يا فرض كنيد ترازوئى را كه دو كفه اش در حال تعادل ايستادهاند البته اگر ما بخواهيم يكى از آن دو كفه بر ديگرى بچربد بايد كارى كنيم كه فشار قوه ثقل بر آن طرف زيادتر شود مثل آنكه وزنه اى روى آن طرف بگذاريم يا آنكه از طرف ديگر چيزى كم كنيم حالا فرض كنيد كه هيچ عملى كه موجب ازدياد قوه فشار ثقل بر يك طرف باشد و مرجح آن طرف شود انجام نشد و هيچ عاملى چه از عواملى كه ما مىتوانيم درك كنيم و چه از عواملى كه نمىتوانيم درك كنيم پيدا نشد و شرائط كاملا مساوى است آيا عقلا ممكن است كه خود به خود بيكطرف متمايل بشود . . . قانون امتناع ترجح بلا مرجح يك قانون عقلى است و به دلائلى كه بر خواننده مخفى نخواهد بود نمىشود تجربى باشد ولى در علوم تجربى مورد استفاده قرار مىگيرد و لهذا اگر دانشمند تجربى