التقاطى ماديين نكردهاند و پاسخ دانشمندان قائل باتفاق منفى است و اينان عده اى از ماديين هستند كه براى مجموع عالم علت قائل نيستند .
2 آيا در مورد افعال انسان جبر بايد قائل شد يا تفويض
شرح
اينست كه اشخاص ديگرى از خارج روى فعل من تصميم بگيرند .
اينست كه ما مىگوييم يگانه فرضى كه اختيار و آزادى انسان را تصحيح مىكند نظريه اى است كه مبتنى بر قبول قانون ضرورت على و معلولى است و اما ساير نظريه ها علاوه بر آنكه مبتنى بر محالاتى از قبيل صدفه و تسلسل علل است مخالف آزادى و اختيارى است كه مقصود طرفداران اين نظريه ها است و هر كسى هم وجدانا آن را حس مىكند على هذا كسانى كه نظريه ما در باب اختيار آنها را قانع نمىكند هيچ نظريه ديگرى نبايد آنها را قانع كند بعلاوه تنها با اين نظريه است كه تاثير و فائده تربيت و تعليم اخلاقى قابل توجيه است فائده و اثر تربيت و اخلاق امرى است غير قابل انكار و حال آنكه طبق نظريه هاى تصادفى و همچنين طبق فرض تسلسل علل و همچنين طبق نظريه جبرى كه افعال انسان را صد در صد تحت تاثير عوامل خارجى مىداند تربيت و اخلاق قابل توجيه نيست مطابق اين نظريه اثر تربيت و اخلاق تكوين يك سلسله سجاياى اخلاقى است و اثر اين سجاياى اخلاقى اينست كه اراده را نيرومند ميسازد و قدرت اراده را براى مقاومت در مقابل تحريكات تمايلات منحط زياد مىكند يعنى رابطه على و معلولى بين تربيت و سجاياى اخلاقى و بين سجاياى اخلاقى قدرت اراده و بين قدرت اراده و عقب راندن ميلهاى منبعث از شهوات بر قرار است و اگر بنا بشود رابطه على و معلولى در كار نباشد طبق نظريه هاى تصادفى يا آنكه رابطه على و معلولى در كار باشد و اراده انسان صد در صد تابع تحريكات غريزى يا عوامل خارجى باشد يا آنكه اراده انسان تابع اراده ديگر و آن اراده نيز تابع اراده ديگر باشد تا بى نهايت موضوع تربيت و اخلاق به كلى منتفى مىشود