پاسخ
بخش نخستين از اشكال كه مىگفت اختلافات خارجى هيچگونه اختلاف نوعى نداشته و تنها مستند باختلاف تركيبات مادى است كه بالاخره همه نيز به اصل واحد برمىگردند سخنى است كه نمىشود پذيرفت زيرا اگر چه ممكنست ما اشتباه كرده و گاهى
شرح
مىتوان آن تغييرات را ايجاد و عنصرى را به عنصر ديگر تبديل كرد تغييراتى كه در وضع داخلى اتمها پيدا مىشود از اين راه است كه بعضى از ذرات داخلى اتم از بين مىروند يعنى تبديل به انرژى مىشوند و يا آنكه از تكاثف انرژى از نو بوجود مىآيند و بالاخره از تحليلهاى علمى متكى بمشاهدات و تجربيات اين نتيجه بدست مىآيد كه جز يك واقعيت كه فضا را اشغال كرده و در زمان تغييراتى حاصل مىكند و شكلهاى متعدد به خود مىگيرد چيزى وجود ندارد و ما آن واقعيت واحد شاغل مكان و متغير در زمان را ماده مىخوانيم .
على هذا اختلافات ادراكات و تصورات ما نماينده اختلافات ذاتى و ماهوى واقعيتها نيست بلكه تنها نماينده اوضاع و احوال و اشكال و تركيبات يك واقعيت است كه همان ماده است .
سابقا روى نظريه تباين ذاتى انواع عمل كيمياگرى از قبيل تبديل آهن و مس به طلا در نظر دانشمندان امرى محال و ممتنع مىنمود زيرا در نظر آنان مستلزم تغيير و تبديل ماهيت شيئى به شىء ديگر و انقلاب ذاتى بود و باصطلاح مستلزم سلب ذاتيات شىء از شىء بود و حال آنكه ثبوت ذاتيات از براى قواعد منطقى ضرورى و ممتنع العدم شناخته مىشد ولى امروز ثابت شده كه عمل كيمياگرى هيچ مانع عقلى و عملى ندارد بعلاوه آزمايشها ثابت كرده كه تبدل نوعى بنوع ديگر نه تنها در اشياء بىجان ميسر است در موجودات جاندار نيز ممكن است بلكه در موجودات جاندار تبدل و تسلسل انواع طبق قانون نشوء و ارتقاء جزء قوانين ضرورى و نواميس قطعى طبيعت است على هذا نظريه اين مقاله و همچنين مبحث معروف مقولات و مبحث تعريفات جنس و فصلى و مبحث صور نوعيه و مباحث مربوط باثبات نفوس ناميه و حيوانيه و ناطقه و يك سلسله مباحث ديگر در منطق و در فلسفه كه از اين مباحث سرچشمه مىگيرد به كلى از درجه اعتبار ساقط است .
اين بود خلاصه قسمت اول اشكال