شاخ و برگ اجتماعى نخستين بار بطور خيلى ساده از يك فطرت بسيار ساده و بى آلايش سر چشمه گرفته است و چنان كه ميان نوزادان حيوانات و مادرهاى آنها در نخستين تفهيم و تفهم و همچنين در فهمانيدن و فهميدن نوزادان انسانى مشاهده مىنماييم اين كار از محسوسات شروع مىشود چنان كه مرغ به جهت فهمانيدن جوجه برابر چشم او نوك منقار به دانه زده و برداشته و مىخورد و جوجه نيز همان كار را كرده و رفع حاجت گرسنگى خود را حس مىكند و اگر چنانچه جوجه غافل بوده باشد مرغ صدائى كرده و اين كار را انجام مىدهد و جوجه نيز بموجب غريزه بحث از علل و حوادث كه غريزه حيوانى است متوجه جهت صدا شده و كار مادر را ديده و خود نيز با تقليد همان كار را انجام مىدهد و نظاير اين كار در انسان و ساير حيوانات زياد مىباشد و چنان كه مىبينيم در اين مرحله دلالت صدا بمعنى مقصود دلالت عقلى بوده و بالملازمه است و خود معنى مقصود با وجود خارجى بمخاطب نشان داده مىشود و همه صداها در افاده اين غرض يكسان بوده و تميزى لازم نيست ولى پس از چند بار تكرار ذهن مخاطب ميان مقصود و صدا يك نحو ملازمه نظير تداعى معانى معتقد شده با شنيدن صدا از دور بسوى مادر به قصد دانه مىشتابد .
و از طرف ديگر اختلاف احساسات درونى مانند مهر و كينه و دوستى و دشمنى و انفعال و شفقت و تملق و شهوت جنسى و غير آنها در شكل صدا اختلافاتى غير قابل انكار بوجود مىآورد و به اين وسيله صداها تنوع پيدا كرده و كم و بيش تميز و تعدد مىپذيرند و در اين مرحله مستمع يك گام فراتر گذاشته و با صداهاى مختلف به مقاصد نسبتا گوناگونى استدلال كرده و به چيزهائى غايب از حواس پى مىبرد ولى باز چنان كه روشن است دلالت صدا بر مقصود عقلى و
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 223
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٢٣