مىشود و از ديگر سو پستان مادر نيز خشك شده و ديگر شير ندارد پس در حقيقت اين گونه اجتماع فرع استخدام بوده و در اثر پيدايش توافق دو استخدام از دو طرف متقابل مىباشد نه اينكه طبيعت انسان را مستقيما به چنين انديشه اى رهبرى نمايد .
گذشته از اين سخنان
اصولا نمىتوان باور كرد كه انسان با همه پديده هاى جهان كار دارد و بهر موجودى كه از راه حس يا خيال يا عقل راه پيدا مىكند تماس ذى غرضانه با وى مىگيرد لا اقل تماشاى ادراكى و اقناع و ارضاء غريزه شعور در همه اين دسته هاى بيرون از اندازه و شمار سوداى استفاده و استخدام داشته باشد و در درجه اول سود خود را بخواهد تنها در يكدسته از آنها همنوعان خود با همان قواى فعاله و اراده غريزى استثنائا اجتماع را خواسته و استخدام را تبديل به استفاده اشتراكى نمايد .
بلى هر پديده از پديده هاى جهان و از آن جمله حيوان و بويژه فرد انسان حب ذات را داشته و خود را دوست دارد و همنوع خود را همان خود مىبيند و از اين راه احساس انس در درون وى پديد آمده و نزديك شدن و گرايش به همنوعان خود را مىخواهد و به اجتماع فعليت مىدهد و چنان كه پيدا است همين نزديك شدن و گرد هم آمدن تقارب و اجتماع يكنوع استخدام و استفاده است كه بسود احساس غريزى انجام مىگيرد و سپس در هر مورد كه يكفرد راهى به استفاده از همنوعان خود پيدا نمايد خواهد پيمود و چون اين غريزه در همه بطور متشابه موجود است نتيجه اجتماع را مىدهد و اين همان اجتماع است كه مورد بحث و نظر ما است اجتماع تعاونى كه احتياجات همه با همه تامين شود و تامل و مطالعه در فعاليتهاى متحول نوزاد انسان و
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 206
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٠٦