دستگاه از اندازه بيرون بوده باشد مجهز است و البته اين تجهيزات تجهيز تغذيه و توليد بجز با اجتماع سر نمىگيرد .
نظير اين وضع را در جانوران پستاندار ديگر غير انسان و در بيشتر مرغان چون كبوتر و باز و مانند آنها و همچنين جهاز توالد و تناسل را در بيشتر يا همه جانوران زنده مىتوان يافت .
ولى با در نظر گرفتن اينكه غرض طبيعت و تكوين از اين تجهيزات همان توليد و تغذيه و تنميه مىباشد آيا راهى كه طبيعت براى تامين آرمان و هدف خود براى انسان مشخص ميسازد همان اجتماع و تعاون است يا اينكه انديشه استخدام را بمغز انسان وارد ميسازد كه جنس نر و ماده و نوزاد و مادر براى ارضاء قواى فعاله و پاسخ خواهش غريزى خود به اين كارها دست بزنند مرد از روى خواهش غريزى خود آميزش ويژه اى را از زن مىخواهد و زن نيز كارى كه پاسخ دهنده همين كار است مىخواهد نوزاد از پستان مادر رفع گرسنگى مىخواهد و مادر نيز از نوزاد خالى كردن پستان از شير و رفع ناراحتى كه در خود مىيابد مىخواهد گواه اين سخن اينست كه اين تجهيزات در بيشتر يا همه حيوانات همگانى و هميشگى كلى و دائمى نيست زيرا تصور ندارد كه همه افراد از شير تغذى نمايند و نيز همان طبيعت كه انسان را به انجام اين گونه كارها دعوت مىكند دعوت خود را با يك سلسله علوم و احساسات ادراكى چون شهوت جنسى و اشتهاى تغذى و عاطفه و رحم فعليت مىدهد ولى همين احساسات را پس از چندى نگاهدارى دير يا زود از دست انسان مىگيرد ديگر مرد يا زن احساس تمايل جنسى را ندارند ديگر انسان كه يك روز نام نوزاد داشت شيفته پستان مادر نبوده و خواب و بيدارى را با انديشه شير نمىگذراند گذشته از اينكه دهانش نيز از دندان پر شده و بسوى غذاى جويدنى هدايت
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 205
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٠٥