كبوتر تغذى مىنمايد و جانوران با شعورتر و بويژه انسان اين روش را نه تنها در خواص طبيعى و لوازم مادى به كار مىبرند بلكه در هر كارى كه وابسته باحتياجات است اگر چه به وسايط زياد نيز بوده باشد روش آنها همين است .
انسان اولى براى رهائى از شر درندگان و دشمنان خود ميان آب زندگى مىكرد و بالاى درختان يا در شكاف كوهها مىنشست و هر محذورى را با ضد آن تقريبا پاسخ عملى مىداد .
انسان احتياجات صناعى خود را نخست با سنگهاى تيز برنده پس از آن با فلزات پس از آن با بخار پس از آن با برق و مغناطيس سپس با شكافتن اتم تامين مىكرده و مىكند و پس از آن . . .
انسان همه گونه بهره بردارى خوراكى و دوائى و پوشاكى و نشيمنى از گياه و درخت و چوب مىكند .
انسان هر جور تصرف در گوشت و استخوان و خون و پوست و شير و پشم حتى در مدفوعات حيوانات مىنمايد .
انسان نتيجه هاى گوناگون از كار حيوانات مىگيرد باسب و الاغ سوار مىشود و بار مىبندد و با سگ پاس مىدهد و شكار مىكند با گربه موش مىگيرد و با كبوتر پيك مىفرستد و . . . راستى اگر تنها كليات تصرفات انسان در خارج شمرده شود يك رقم سرسام آور خارج از پندار پيدا مىشود .
اكنون آيا اين موجود عجيب با نيروى انديشه خود اگر با يك همنوع خود انسان ديگر روبرو شود بفكر استفاده از وجود او و از افعال او نخواهد افتاد و در مورد همنوعان خود استثنا قائل خواهد شد بى شبهه چنين نيست زيرا اين خوى همگانى يا واگير را كه پيوسته دامنگير افراد انسان مىباشد نمىتوان غير
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي ) — صفحة 203
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٠٣