به صورت احساس در مغز وى جايگزين شده و سپس نام اراده و مراد و مريد خواست خواسته خواهان بوى داده و با آزمايش خوردنى را تميز داده و گاهى هم مىفهمد كه ماده اى كه در دست
شرح
با فعاليت حيوانى چندان دشوار نيست آنچه نيازمند به تامل است طرز فعاليت ارادى حيوان است كه مستلزم يك سلسله انديشه و ادراكات است كه بايد در مقدمه آن افعال واقع شود و اينك به شرح آن مىپردازيم حيوان چون با اراده و انديشه كارهائى مىكند ناچار همانطور كه به اراده و انديشه خود آگاهى دارد به حركتى كه ناشى از اراده و انديشه است آگاهى دارد ولى در اينجا يك سؤال مهم فلسفى پيش مىآيد و آن اينكه آيا آگاهى حيوان به فعل خود مانند آگاهى وى است باشياء خارجى يا بنحو ديگرى است و اگر مانند آگاهى وى است به ساير اشياء لازم است كه اول حركت ارادى بدون اطلاع حيوان صادر شود سپس حيوان از راه يكى از حواس خود بان آگاه شود و حال آنكه اين خلاف ضرورت است و مخصوصا از آن جهت كه انسان هم در اين جهت شريك است و هر كسى خود را ميتواند مورد مطالعه قرار دهد ما از حال خودمان ميدانيم كه قبل از فعل ارادى و لا اقل در حين وقوع آن از وجودش آگاهيم پس ناچار علم حيوان بحركات ارادى خود از قبيل علم وى باشياء خارجى نيست و باصطلاح فلسفى علم حصولى انفعالى نيست بلكه طورى ديگر است يعنى بطور علم حضورى است و اين مسئله از فروع يكى از مهمترين مسائل فلسفى در باب علم و معلوم است و همين اشاره مطلب ما را كافى است .
ايضا حيوان بغايت فعل ارادى خويش آگاه است هر فعلى كه بمقتضاى انديشه و اراده واقع مىشود خواه ناخواه از يكى از تمايلات يا ميلهاى نفسانى حيوان سر چشمه مىگيرد .
تمايلات يا ميلها عبارت است از منشاهاى اصلى نفسانى هيجانها و اشتياقاتى كه در وجود حيوان پيدا مىشود و منجر بحركات ارادى مىشود در وجود حيوان تمايلات مختلفى هست و هر تمايلى هيجانى به طرف شىء خاصى ايجاد مىكند تمايل به غذا غير از تمايل جنسى و هر يك از اين دو غير از تمايل به جاه و مقام است در اينكه تمايلات حيوان و بالاخص انسان چند تا است و كداميك اصل است و كداميك فرع بحثهاى دقيق علم النفسى شده و نظريه هاى دقيقى پديد آمده و شايد ما در آينده وارد اين مبحث بشويم .
بهر حال هر فعلى كه بمقتضاى اراده و انديشه از حيوان سرمىزند خواه