پس ناچار صورت ادراكى احساسى خود را هم به فعل و هم به ماده و هم به خودمان مىدهيم چنان كه بچه در نخستين روزهاى زندگى هر چه به دستش مىآيد گرفته و به دهان مىبرد آنگاه چيزهاى خوردنى را خورده و آنچه نمىتواند نمىخورد البته اشتهاى خوردن
شرح
آنچه در جمادات ديده مىشود يك نوع فعاليت مخصوص ديگر كه عبارت است از تغذى و جزء خود كردن مواد خارجى و رشد و توليد مثل كردن نيز ديده مىشود و مثل اينكه يكدستگاه خودكار كه خودش خودش را ترميم و اصلاح مىكند و نقص خود را رفع مىكند در درون اين دسته از موجودات گذاشته شده و پس از مدتى به علت مجهول و نامعلومى كه هنوز هم نامعلوم است اين دسته از موجودات راه نزول و انحطاط را مىپيمايند و از بين مىروند در دسته ديگر از موجودات كه آنها را حيوان نام نهادهاند علاوه بر آنچه در نباتات ديدهاند آنها را داراى شعور و ادراك و ميل و لذت يافتهاند كه كارهائى را بتحريك ميل و راهنمائى شعور و انديشه انجام ميدهند و در ميان آنها انسان را از لحاظ شعور و انديشه داراى امتياز فوق العاده اى يافتهاند .
بديهى است كه مطالعات دانشمندان اوليه در مورد هر يك از اين چهار قسمت موجودات به آنچه امروز در دست بشر است از زمين تا آسمان متفاوت است معلومات بشر اوليه در مورد شناخت طبيعت بىجان و طبيعت جاندار از نبات و حيوان و انسان در مقابل معلومات بشر امروز صفر است ولى در عين حال اين تقسيم و طبقه بندى كه در بالا گفته شد كه با مقياس اختلاف موجودات در نوع فعاليت در نظر گرفته شده به قوت و استحكام خود باقى است و از طرف همه دانشمندان برسميت شناخته شده و هنوز هم دانشمندانى كه در مقام طبقه بندى و درجه بندى علوم بر آمدهاند در درجه اول همين طبقه بندى مزبور را كه در موجودات است ملاك درجه بندى و تقسيم علوم قرار دادهاند و البته اين طبقه بندى موجودات ناظر به اين جهت نيست كه اين اختلافات از چه نقطه آغاز شده و آيا از اول چنين بوده يا بعد پيدا شده و اگر بعد پيدا شده به چه ترتيب بوده و همچنين ناظر به اين جهت نيست كه مبناى اين اختلافات چيست آيا ماده بىجان يگانه عامل اصلى اين اختلافات است يا چيز ديگرى هم در كار است اين طبقه بندى فقط وضع فعلى موجودات را در طرز فعاليت نمايان ميسازد فرق بين فعاليت فيزيكى جمادات و فعاليت حياتى نباتات از يكديگر و همچنين فرق اين دو