رفته و آثار وى نيز از ميان مىروند اين يك جنبه وجود ( 1 ) موجود زنده مثلا انسان است كه مورد مطالعه قرار مىدهيم حالا از جنبه ديگر مورد بررسى قرار مىدهيم
شرح
دستگاه انديشه موجود زنده و بالاخص انسان را مورد بررسى قرار دهيم زيرا چنان كه قبلا اشاره شد ادراكات اعتبارى مولود رابطه احتياجات زندگى و دستگاه شعور موجود زنده است و مقدمه اى كه در متن بيان شده براى تمهيد اين مطلب است
( 1 ) در ساختمان وجودى انسان و هر حيوانى دو قسمت ديده مىشود دستگاه طبيعت دستگاه نفسانيات .
حيوان از طرفى داراى جهازات بدنى و طبيعى از قبيل جهازات تنفس و تغذيه و توليد مثل و غيره است كه هر يك از آنها اعمال ويژه اى را در وجود موجود زنده با طرز شگفتانگيزى انجام ميدهند كه در كتب تشريح و فيزيولوژى حيوانى مسطور است و از طرف ديگر مجهز به دستگاه شعور و انديشه و ميل و لذت و اراده و خواهش است كه آن نيز با طرز مخصوصى در كار و فعاليت است و در كتب علم النفس مسطور است .
در قسمت اول نباتات با حيوانات كم و بيش شريكند يعنى نباتات نيز داراى جهازات طبيعى از قبيل تنفس و تغذى و توليد مثل هستند و اين جهازات براى بقاء فرد يا بقاء نوع فعاليت مىكنند و همان غايتى را كه جهازات طبيعى حيوانى بنفع حيوان تحصيل مىكنند جهازات نباتى بنفع نبات تحصيل مىكنند با اين فرق كه جهازات نباتى معمولا ساده تر و بسيط تر و جهازات حيوانى مفصلتر و وسيعتر و زيادتر است و قهرا احتياجات بيشترى را براى حيوان توليد مىكند و از طرف ديگر تغذى نبات از موادى است كه معمولا در دسترس وى هست از قبيل هوا و مواد خاكى و رطوبت بخلاف حيوان كه معمولا از مواد نباتى يا حيوانى بايد تغذى كند و اين خود بر احتياجات وجودى حيوان مىافزايد و او را مجبور مىكند كه نقل مكان داده از نقطه هاى دور دست تحصيل غذا نمايد .
حيوان در اثر اينكه از طرفى ساختمان وجودى وى وسيعتر و نيازمنديهاى بيشترى دارد و از طرف ديگر ما يحتاج زندگانىاش در دسترس وى نيست ناچار است براى آنكه قسمت مهم ما يحتاج خود را تحصيل كند به تكاپو و جنبش بپردازد و موادى را كه مورد نيازمندى وى است براى استفاده خود آماده سازد تكاپو و جنبش حيوان براى تحصيل ما يحتاج حيات و آماده ساختن