تحت حكومت تحول و تكامل عمومى روزى جاى خود را به فرضيه ديگرى بهتر از خود خواهد داد و از اين روى بايد از بديهيات ششگانه منطق كهنه پوزش خواسته و دست بدامن ديالكتيك زد
شرح
ديناميك [ 1 ] است و عيب اساسى منطق قديم كه پايه متافيزيك است دو چيز بود يكى اينكه اشياء را در حال جمود و سكون مطالعه مىكرد اصل سكون و لهذا مفاهيمى كه از اشياء داشت ساكن و بىحركت بود .
ديگر اينكه اشياء را از يكديگر مستقل و جدا جدا مطالعه مىكرد اصل جدائى و بين هر شىء و ساير اشياء ديوار و حائلى قائل بود و لهذا هر مفهوم برايش مستقل و از ساير مفاهيم جدا بود و مفاهيم در يك ديگر مؤثر نبودند .
اما براى كسى كه با منطق ديالكتيك فكر مىكند مفاهيم همواره متحرك و در يك ديگر مؤثرند نتيجه اينكه مفاهيم در منطق جامد همواره جامد و بىحركت و از يك ديگر مستقل و جدا بود پس حقيقت نبود زيرا با واقعيت خارجى نظير نبود و اما در ديالكتيك مفاهيم همواره متحرك و در يكديگر مؤثرند پس حقيقتاند زيرا با واقعيت خارجى نظيرند و مطابقت دارند .
پس حقيقت كه محصول طرز تفكر ديالكتيكى است همواره متحول و متكامل است .
دكتر ارانى در جزوه ماترياليسم ديالكتيك صفحه 56 مىگويد اصل دوم ديالكتيك اصل تكامل ضدين يا قانون تكاپوى طبيعت است واقعيت ماده زمان مكان چون زمان را در بر دارد شامل مفهوم تغيير نيز مىباشد اين تغيير و شدن و تكامل واقعيت دارد و تكاپوى طبيعت واقعى است همين تكاپوى واقعى در مغز ما به صورت حقيقت قانون تكاپوى طبيعت تصوير مىشود تا آنجا كه مىگويد اين قانون راجع به حركت تغيير واقعى اشياء و حركت حقايق تصاوير واقعيت در فكر است .
در صفحه 48 مىگويد دقت كنيد كه دو مفهوم را با يك ديگر مخلوط نكنيد اگر صحبت از ديالكتيك در طبيعت باشد غرض واقعيت ديالكتيك يعنى تاثير متقابل اجزاء طبيعت و تكاپوى آنها بدون ارتباط با طرز تفكر بشر است و اگر از اسلوب ديالكتيك باشد غرض تصويرى از واقعيت[ 1 ] Dynamique