مطالعه مىكنيد و از جهانگيرى اسفار تا تسلط و عظمت مرداويج و بعد از آن تاريخ بزرگ و مهم و مايهء افتخار آل بويه است كه در همين زمان اندك اندك آغاز مىشود و علت اين توضيح ضربت پير هفتاد ساله كه احمد بن كيغلغ باشد كه كار لشكرى را خاتمه داد و اين يكى از ضربتهاى عظيم تاريخ بشر است كه كلاه خود را بشكافد و سر را دو نيم و مغز را متلاشى كند و از اين شگفت آورتر قتل ماكان بن كاكى كه خواهد آمد كه با يك تير سر او از پشت و رو با كلاهخود دوخته شده و اين دو قتل بى مانند نسبت به دو مرد ديلمى از عجايب تاريخ است . افسوس كه توجهى بتاريخ ايران نشده و اين قبيل وقايع كه حاكى عظمت و افتخار اين سامان است كمتر دانسته مىشود و اگر ايرانيان بيشتر مىكوشيدند و اختلاف ميان آنان نمىبود هرگز دولت زبون عرب بر اين سامان مسلط نمىشد و تسلط خود را ادامه نمىداد و به سبب غرور و اقتدار ايرانيان اين اختلاف در اين سامان هميشه بوده كه بيگانه را بر آنها چيره نمود ) .
بيان تسلط مرداويج بر اصفهان
پس از آن مرداويج لشكرى سوى اصفهان فرستاد و آن لشكر را شهر گشود و كاخهاى عبد العزيز بن ابى دلف عجلى را براى اقامت مرداويج مرمت و تعمير و آماده نمودند .
مرداويج با سپاهى بالغ بر چهل هزار گفته شده پنجاه هزار مرد جنگى باصفهان رفت و در همان كاخها منزل گرفت و لشكرى بخوزستان فرستاد كه آن را گشود و باج و خراج گرفت كه مال وصول شده را ميان اتباع خود تقسيم نمود و بسيارى از مال عايد شده را اندوخت بعد رسولى نزد مقتدر فرستاد و مبلغى بعنوان ماليات آن ديار بر عهده گرفت . مقتدر هم همدان و ماه كوفه ( خالصه تابع كوفه كه بنام فاتحين نخستين معروف شد و آنها اهل كوفه بودند ) را به او واگذار كرد كه سالى دويست هزار دينار بپردازد .