لطمه و مشت مىزدند و او با دست روى خود را مىگرفت كه از شدت ضرب بكاهد .
پس از آن او را بيك حجره بردند و حبس نمودند . بعد ابو الشوارب ( قاضى القضاة ) و جماعت ديگرى را احضار كردند و آنها را شاهد خلع او قرار دادند . و نيز گواهى دادند كه معتز و مادرش و خواهرش و فرزندانش در امان خواهند بود .
مادرش را محاصره كرده بودند او قبل از واقعه احتياط كرده يك نقب حفر نموده كه از كاخ بخارج منتهى مىشد خود و خواهر معتز از آن نقب خارج شدند .
معتز را به كسانى سپردند كه او را شكنجه دهند و او را سه روز از آب و نان منع كردند و از شدت تشنگى خواست يك جرعه آب چاه بنوشد و به او ندادند بعد او را در يك زير زمين انداختند و در سرداب را با آجر گرفتند و او را در آنجا مرد .
بعد نعش او را خارج كردند . بنى هاشم و سران سپاه را احضار كردند و جسد او را ارائه دادند كه اثر ضرب و قتل در آن نبود . نعش را در مقبره منتصر دفن كردند .
مدت خلافت او از هنگام بيعت تا روز خلع چهار سال و شش ماه و بيست روز بود .
سن او بيست و چهار سال بود . او سفيد رو و سياه مو و خوش چشم و زيبا دو گونهاش سرخ و خوش اندام بود . در شهر سرمنرأى ( سامرا ) متولد شد فصيح و نيك سخن بود .
از جمله سخن بليغ او اين است : كه چون مستعين سوى بغداد رخت كشيد معتز گروهى از خردمندان را جمع كرد و به آنها گفت :
آيا مىبينيد اين گروه گمراه كه نفاق و بددلى آنها آشكار گرديد ؟ آنها فرو مايه و عصيان پيشه و پست فطرت هستند هيچ مرامى ندارند كه بدان توسل جويند اختيار و انديشه در كار و فهم و تميز هم ندارند . گناهكارى و ادامه حرم و تباهى آنها را مغرور كرده و كار زشت آنان را در نظر آنها نكو نموده . آنها كم هستند هر چند در ظاهر فزون مىباشند . آنها بد نام هستند هر گاه نام آنان خوش نام باشد . من اين را مىدانم كه براى فرماندهى و سالارى و نگاهدارى مرزها و مردم دارى و تدبير كارها و حفظ كشور و اداره امور مردى بايد كه چهار خصلت در او جمع شده باشد . اول :
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 60
مساهمون: ابن الأثير
ص٦٠