شد آنها هم در محل خود مستقر شدند .
در آن سال محمد بن عبد الرحمن دستور داد در شهر ( بندر ) قرطبه كشتى بسازند . كشتىها را ساختند و در درياى محيط ( اقيانوس ) انداختند . سبب ساختن كشتىها اين بود كه به او گفته بودند فتح شهر « جليقيه » از راه دريا ( اقيانوس ) ميسر مىباشد او هم كشتىها را ساخت و چون كار كشتىسازى انجام گرفت پر از ملاح و مرد جنگى شد و كاملا مجهز و آماده گرديد چون آنها را راه انداخت همه شكسته و نابود شد و بعضى كه بسيار كم بود از آنها بازگشت .
در آن سال كشتىهاى جنگى مسلمين با روميان در پيرامون صقليه ( سيسيل ) جنگ كرد . جنگ بسيار سخت بود و روميان پيروز شدند و كشتىهاى مسلمين را گرفتند عدهء نجات يافتند و به شهر « بلرم » در صقليه پناه بردند .
در افريقا قحط و غلا شدت يافت نزديك بود تمام خواربار نابود شود .
اهالى حمص بر حاكم خود شوريدند و او را كشتند . حاكم آنها عيسى كرخى بود .
لؤلؤ غلام احمد بن طولون از محل « رابية » بنى تميم شبانه لشكر كشيد و بر موسى بن اتامش هجوم برد و او را اسير كرد و به محل « رقه » فرستاد . پس از آن احمد بن موسى بن اتامش با لؤلؤ مقابله كرد .
سپاه لؤلؤ اعراب بدوى بودند . خود لؤلؤ از حمله احمد گريخت و اعراب تابع او بطمع غارت بازگشتند كه لشكرگاه احمد را غارت كنند لؤلؤ دلير شده بازگشت و بر احمد سخت حمله كرد احمد و اتباع او منهزم شدند و گريختگان تا « قرقيسيا » رفتند و از آنجا تا سامرا و بغداد .
پيش از اين اشاره كردم ( مؤلف ) كه شخص ديگرى غير از لؤلؤ اتامش را اسير كرد اين بر حسب روايت مورخين مصر است .
در آن سال ميان احمد بن عبد العزيز و « بكتمر » جنگ واقع شد . بكتمر گريخت و سوى بغداد رخت كشيد .
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 181
مساهمون: ابن الأثير
ص١٨١