ولى مرض و ضعف باصره و كبر سن و ياس از وفاى عمر مانع انجام آن شده پس بالطبع كار آسانترى در نظر گرفتيم و آن با تمام معايب يك سند تاريخى مىباشد و اعتماد به اين سند بدلائل قبل كه يكى از آنها دوام تاريخ تا قرن هفتم هجرى ما را به اين تصميم وادار كرده و گمان نمىكرديم كه عمر تا اينجا برسد كه جلد نهم را هم براى طبع تقديم كنيم .
اما تاثير نفسى تاريخ گذشته از عبرت مطالعه تواريخ مختلفه دنيا در روح هر انسان عادى و عالم تاثير عميق دارد . مثلا اگر يك فرد از يك ملت داراى هر صفت و عقيده باشد بر تاريخ ملت ديگرى در قديم و عصر حاضر دور يا نزديك بهر دين و آئين و نژاد و زبان آگاه شود از حوادث گوناگون و بالاخص فجايع آن ملت متاثر و متألم مىشود .
خواه فلان پادشاه در كشور سوئد يا فلان فيلسوف در چين و بالاخره وقايع دردناك در هر محل و ميان هر قوم باشد بالطبع در انسان حساس تاثير مىكند . تا چه رسد بوقايع قوم خود يا قومى كه با ملت او از چند جهت آميخته است . گاهى از شدت تاثر احساسات خواننده بهيجان آمده به خود مىگويد : اى كاش در آن واقعه من حاضر مىبودم كه چنين مىكردم و چنان يا انتقام مىكشيدم يا يارى مىكردم و بالاخره اگر دست او بدشنام يا درود توسل مىكند و آفرين مىگويد يا نفرين مىكند وقايع جانگداز اسلام از اين قبيل است كه تاثير دردناكى در انسان عادى مىگذارد و بالاخره بر درد يك انسان ذى علاقه مىافزايد كه اين علاقه خواه مذهب و دين باشد و خواه قومى و نژاد و ميهنى باشد . در جلد نهم وقايع بسيار مهم تاريخى نقل شده كه يكى از آنها تاريخ ابو مسلم است و انتقال دولت بنى اميه بدولت بنى العباس كسانى كه داراى حب وطن و نژاد مىباشند براى قتل ابى مسلم و عدم رستگارى او در تجديد استقلال ايران بسيار متاسف هستند . اگر خوب توجه شود قيام او نخستين مرحله تجديد حيات ايرانيان است اگر چه قبل از او علايمى هم بوده است . در اينجا يك مبحث مهم وجود دارد كه در اين فرصت كوتاه ميسر نمىشود .
در همين كتاب نهم يكى از فجايع بنى العباس نقل شده كه شايد در تاريخ اسلام نظير نداشته باشد زيرا وضع خاصى داشته است و آن عبارت از قتل فجيع بنى الحسن
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 6
مساهمون: ابن الأثير
ص٦