پر رنج و دردسر انجام نگرفت چون بسبب مرض و عزلت اين بتحقق آن كوشيدم باز ميسر نشد و اين طريق كه ترجمه باشد بيشتر آماده و دسترس شده ولى معايب آن بسيار است كه كمترين آنها تقليد و تعبد كوركورانه است كه هر چه مثلا ابن الاثير باور كرده و نقل نموده عينا ترجمه شود و لو بر خلاف معتقدات و افكار و احساسات خود باشد . گاهى هم طاقت تحمل را از دست مىدهم و اشاره بفساد يك ماده مىكنم آن هم بين الهلالين ولى غالبا بتسامح و اهمال پناه مىبرم . اما مطالب و اخبار و وقايع و حوادث منقوله بسيارى از آنها مخالف عقل سليم است و اغلب آنها نيازمند بحث و اظهار عقيده يا لااقل ابراز عاطفه مىباشد كه ما آنها را به حال خود مىگذاريم و مىگذريم . اما خرافات كه يك مرض عام علماء و ادبا و مورخين آن زمان بوده است و ادباء و علماء ايران هم قبل از اين زمان از آن امراض سالم و مبرى نبودند و كمتر كسى متوجه كذب يا فساد يا منافات عقلى آنها مىباشد . اين خرافات در تاريخ قبل از اسلام به حدى فزون از حد آمده كه خود از ترجمه و نقل آنها شرم داريم و بدين سبب مجلد اول تاريخ كامل را اهمال كرده و بنقل آن نپرداختيم و خود اعتراف مىكنيم كه اين اهمال مخالف امانت و انجام كار است پس از تاريخ اسلام و پيغمبر عليه الصلاة و السلام آغاز كرديم تاريخ دو سه قرن اول اسلام در غير كتاب كامل بيشتر مشروح و مبسوط مىباشد مثلا تاريخ طبرى احق و اولى مىباشد زيرا ابن اثير از آن و از تواريخ ديگر باختصار نقل كرده است . علت ترجيح ترجمه كتاب كامل اين است كه بعد از تاريخ طبرى تا چند قرن دوام داشته و بالاخص تاريخ ايران را تدوين كرده . تاريخ طبرى هم قبل از اين به فارسى ترجمه شده هر چند بعضى از مجلدات آن مفقود شده و ما نخواستيم كار انجام شده را انجام دهيم از اين گذشته حاشيه طبرى مانند اغلب تواريخ آن زمان بيشتر از متن و فرع زايد بر اصل است كه مثلا براى نقل يك حادثه ناچيز روايت اشخاص متعدد و مختلف را نقل مىكند كه فلان از فلان الى آخر . بسيارى از حوادث و اخبار ان به حال ايرانى غير مفيد است مثلا عرب
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 4
مساهمون: ابن الأثير
ص٤