سنهء صد و ده
بيان جريان واقعه اشرس با مردم سمرقند و ديار ديگر
در آن سال اشرس ( والى پرهيزگار ) بمردم سمرقند و ما وراء النهر پيغام داد و باسلام دعوت نمود كه اگر مسلمان شوند آنها را از پرداخت جزيه ( گزيت ) معاف بدارد . ابو صيداء صالح بن طريف مولاى بنى ضبّه را هم بنمايندگى نزد آنها فرستاد همچنين ربيع بن عمران تميمى . ابو صيداء شرط كرد كه من اگر رفتم بايد جزيه را از تازه مسلمانان لغو كنم . ماليات خراسان هم منحصر بسر شمارى باشد . اشرس به او به او گفت : آرى ، چنين خواهد بود . ابو صيدا بياران خود گفت : من مىروم ولى اگر عمال و حكام از انجام كار ( رفع ماليات غير مسلمان ) خوددارى كنند شما مرا ضد آنها يارى و مساعدت كنيد . آنها ( اتباع او ) گفتند : آرى او ( ابو صيدا ) بسمرقند رفت .
در آن هنگام حاكم آن ديار حسن بن عمر طه كندى و فرمانده لشكر و مستوفى خراج هم خود او بود . ابو صيداء مردم سمرقند و پيرامون آن شهر را باسلام دعوت كرد به شرط اينكه جزيه را از آنها بردارد . مردم باسلام گرويدند و شتاب كردند . غوزك باشرس نوشت : خراج كاسته شده . اشرس بابن عمر طه نوشت : خراج براى مسلمين سرمايه و نيرو است شنيدم كه سغديان و مانند آنها مردمان ديگر با ميل و رغبت مسلمان نشدهاند بلكه فقط براى خوددارى از پرداخت جزيه ( ظاهرا ) اسلام آوردهاند تو خود رسيدگى كن كه اگر آنهايى كه ادعا مىكنند كه مسلمان شدهاند ختنه كردهاند و فرايض دين را انجام مىدهند و اسلام آنها نيكو باشد و يك سوره از قرآن را حفظ كرده باشند از جزيه و پرداخت باج و خراج معاف شوند . اشرس هم در آن هنگام ابن عمر طه را از استيفاى خراج عزل و بجاى او هانى بن هانى را نصب نمود .
ابو صيداء آنها ( مستوفيان ) از دريافت جزيه تازه مسلمانان منع كرد . هانى باشرس نوشت كه مردم اسلام آوردند و مساجد متعدد ساختند . اشرس ( مرد پرهيزگار مرد