چون ما براى جنگ فرزند يوسف ( حجاج ) لشكر كشيديم دو لشكر او مانند ابر پر مايه برق و رعد را آغاز كرد . ما سوى او از دو خندق گذشتيم و رفتيم . ولى سوى مرگ رفتيم و با شتاب رهسپار شديم . حجاج پيش صف ما دليرى و جنگ كرد .
نبردى كرد كه بدون مقدمه سخت بود . او در صفى بود كه انگار بمرگ آكنده شده كه چون شمشيرهاى رخشندهء سپيده كشيده مىشد مرگ مىباريد . ما هم با صفى مانند كوه شرورى ( محل ) محكم و استوار روبرو شديم . حجاج بى درنگ شمشير خود را كشيد و سخت بر ما حمله كرد . هر گاه حجاج حمله كند و پيش برود رستگار و پيروز مىشود و بفتح و ظفر عادت دارد . ابن عباس هم با گروهى مانند تيره - شب ، سياه و متراكم بود . ولى هيچ يك از آنها نيزه را به كار نبرد و شمشير را برهنه نكرد .
خيل سفيان بر ما حمله كرد و سواران نيزهها را بما فرو بردند . سفيان قائد آن خيل بود . انگار پرچم او از بس كه به خون آلوده شده جامهء رنگينى است ( سرخ فام ) .
گرداگرد او مردان و جوانان قضاعه بودند . آنها هنگام نبرد بدليرى عادت كرده - اند . اگر او فرمان حمله را بدهد همه با هم حمله مىكنند . آنها نيزهها را وارد معركه ميكنند و پياپى نيزهها را سيراب مىنمايند با خيل خود امير المؤمنين را گرامى داشت و سلطنت او را تأييد كرد . پيروزى امير المؤمنين فرخنده باد . او بر قومى پيروز شد كه آنها فتنه جو و حسود هستند . آنها براى شكايت از جور حكام قيام كرده بودند ولى خود ستمگرتر بودند . بنى مروان بهترين مردم هستند ، از حيث علم و خرد افضل مردم مىباشند ، همچنين از حيث سيادت . آنها از حيث نژاد بهترين خانوادهء قريش مىباشند . آنها گرامىترين و بهترين قريش هستند باستثناء محمد كه پيغمبر باشد . اگر ما در عاقبت كار خوب تأمل و تفكر كنيم امير المؤمنين را پيروز و مؤيد و رستگار مىبينيم . او بر قومى كه علنا با خدا جنگ و ستيز كرده اند غالب شده است . خداوند در همه چيز از آنها نيرومندتر است . چنين بايد باشد كسانى كه قلب آنها بيمار و ناپاك و پر از نفاق و كينه است بايد مغلوب شوند . آنها خانه و خانواده و مال خود را ترك كردند . آنها زنهاى زيبا را دامن كشان گذاشتند و گريختند . زنها آنها را ندا مىكنند ، فرياد مىزنند و مىگريند و استغاثه مىنمايند .
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 96
مساهمون: ابن الأثير
ص٩٦