خراسان بسليمان مىرسيد و براى هر فتحى او را مىستود و مىگفت : آيا مىبينى كه چگونه خداوند فتح و ظفر را نصيب قتيبه كرده است . يزيد ( از روى رشك ) مىگفت :
گرگان در چه حال است ؟ گرگان راه ( خراسان ) را بريده و كمش ( تپه ) و نيشابور را مغشوش و دچار فتنه كرده است و نيز مىگفت : اين كشورگشائىها در قبال ( عصيان ) گرگان هيچ است . گرگان مهم است ( و فتح آن ) . چون سليمان او را بامارت خراسان منصوب كرد او هيچ عزمى جز تسخير گرگان نداشت سپاهى از شاميان و عراقيان و خراسان كشيد كه عدهء آن صد هزار مرد جنگى بود . اين عده باستثناء موالى ( ايرانيان و پيوستگان ) و داوطلبان ( متطوعه - مجاهدين بنام دين ) بود .
در آن زمان گرگان شهر نبود بلكه كوه و دره و جنگل و تنگناى و كوره راه و درب و باب بود . بر هر در و مدخلى مردى نگهبان ايستاده مانع دخول بود هيچ كس قادر نبود كه در آن سامان رخنه يابد . او ( يزيد ) نخست قهستان را محاصره كرد كه مردم آن ترك بودند در آنجا هم لشكر زد . مردم آن ديار از شهر بند خارج شده با آن لشكر نبرد مىكردند . مسلمين آنها را منهزم مىكردند و در تمام وقايع شكست مىخوردند و مىگريختند و بقلعه پناه مىبردند . روزى براى جنگ از شهر خارج شدند . سخت نبرد كردند در آن روز محمد بن ابى سبره ( دلير مشهور و بادهگسار ) بر يك جنگجوى ترك حمله كرد كه آن ترك مردم را پريشان و پراكنده كرده بود .
هر دو پهلوان به يكديگر ضربهء كارى زدند . شمشير مرد ترك در كلاهخود محمد فرو رفت و گير كرد . محمد بن ابى سبره او را زد و كشت . خون از شمشير محمد مىچكيد در حالى كه شمشير مرد ترك در كلاهخود او فرو رفته و مانده بود . مردم بهترين و شگفتانگيزترين منظره را ديدند .
روزى يزيد براى پيدا كردن راه با چهار صد تن از بزرگان و سالاران و دليران مىگشت كه ناگاه تركان بر آنها هجوم بردند . عدهء تركها چهار هزار بود .
جنگ مدت يك ساعت به طول كشيد . يزيد خود شخصا سخت جنگ و دليرى كرد .
همه از حملهء تركان نجات يافتند و برگشتند . سخت خسته و تشنه شده بودند ، به آب
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 226
مساهمون: ابن الأثير
ص٢٢٦