خواهم زد . روز بعد هنگام بامداد ببرادر خود عبد الرحمن فرمان داد كه سواران و تير اندازان را پيش ببرد و بار و بنه را هم بمرو بفرستد ( تظاهر به قصد مرو كند ) او هم تمام روز را به راه پيمائى گذرانيد و چون شب رسيد قتيبه به او نوشت بار و كالا را بمرو بفرست و خود با سواران چابك و تير اندازان سوى سغد شتاب كن و خبر لشكر كشى را مكتوم بدار و من بدنبال تو خواهم آمد . عبد الرحمن فرمان او را به كار برد . قتيبه هم برخاست و ميان سپاهيان خود خطبه كرد و گفت : سغد در حال جوش و خروش است و سخت شفته مىباشد . آنها پيمان ما را شكستهاند و كارى نسبت بما كردهاند كه همه بر آن آگاهيد و من اميدوارم كه خوارزم و سغد مانند « قريظه » و « نصير » باشند ( مانند دو برادر كه بيك سرنوشت دچار شده باشند ) . سپس فرمان داد كه سپاه پيش برود . او زودتر از عبد الرحمن رسيد . سه يا چهار روز زودتر . اهل خوارزم و اهل بخارى هم به يارى او كمر بستند . سغديان هم مدت يك ماه در يك جبهه با او نبرد كردند . آنها محصور شده بودند . اهالى سغد از دوام و امتداد محاصره ترسيدند بپادشاه « شاش » و خاقان و سپاهيان متفرقهء فرغانه نوشتند و مدد خواستند . چنين نوشتند : اگر ملت عرب بر ما غالب شود شما را آسوده نخواهد گذاشت پس شما حال و آيندهء خود را در نظر بگيريد و چاره بينديشيد و هر چه نيرو و مرد نبرد داريد به يارى ما بفرستيد . آنها مشورت كردند و گفتند : چنين است و آنها ( عرب ) پس از آنها از پشت سر ما را خواهند گرفت و اگر ما خوار شويم بدست اوباش و فرومايگان خود ذليل خواهيم شد زيرا آنها دلسوز نمىباشند و علاقه بملك ندارند پس بهتر اين است كه ما خود جانبازى كنيم . فرزندان و ساير شاهزادگان و نجباء دليران را جمع و روانه كردند . سواران و پهلوانان و مرزداران و هر زبردستى كه بود به يارى سغديان فرستادند . به آنها دستور دادند كه بر سپاه قتيبه شبيخون بزنند كه او مشغول محاصرهء سمرقند بود . فرزند خاقان را بفرماندهى كل برگزيدند ، آنگاه لشكر كشيدند . قتيبه آگاه شد . چهار صد دلير از سپاه خود برگزيد . گفته شده است : ششصد تن از پهلوانان مجرب و شجاع انتخاب و آنها را باستقبال لشكر امدادى فرستاد . آنها بفرماندهى صالح بن مسلم ( برادرش ) رفتند و در مسافت دو فرسنگى دشمن قرار گرفتند . صالح در عرض راه آنها دو دسته كمين پنهان كرد و
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي ) — صفحة 177
مساهمون: ابن الأثير
ص١٧٧