بيان ايالت حسان بن نعمان در افريقا
پيش از اين ايالت زهير بن قيس را در سنه شصت و دو در افريقا نوشته بوديم كه در سنه شصت و نه بقتل رسيد . چون خبر كشته شدنش بعبد الملك رسيد سخت نگران و محزون گرديد همچنين عموم مسلمين ولى چون مشغول جنگ ابن زبير بود ناگزير از كار آن سامان و گرفتن انتقام باز ماند . چون ابن زبير كشته شد و كار مسلمين يكسره شد يك سپاه عظيم تشكيل و تجهيز داد و حسان بن نعمان غسانى را بفرماندهى آن و ايالت افريقا برگزيد و آنها را فرستاد كه تا آن تاريخ سپاهى به آن عظمت داخل افريقا نشده بود . چون به شهر قيروان وارد شدند از آنجا لشكرى تجهيز و آماده كرد و راه قرطاجنه ( كرتاژ ) را گرفت كه امير آن يكى از بزرگترين ملوك افريقا بود . مسلمين تا آن زمان هم بجنگ او نرفته بودند . چون بدان شهر رسيد ديد . عده روميان و بربريان فزون از حد و عد است . با آنها نبرد كرد و شهر را محاصره نمود . چون وضع را بدان گونه ديدند تصميم بر گريز گرفتند بعضى سوار كشتى شده بجزيره صقليه ( سيسيل ) رفتند جمعى هم باندلس ( اسپانى ) كوچ كردند حسان هم با شمشير وارد شهر گرديد مال ربود و بنده و برده بسيار گرفت و آنها را با بدترين وضعى كشت و در كشتن اسراف و افراط كرد . لشكرها را هم به اطراف فرستاد .
مردم اطراف از شدت بيم تن بتسليم داده نزد او رفتند او فرمان داد كه آنها ديوار و حصار شهر را ويرا كنند . پس از آن شنيد كه روميان و بربريان در محل « صطفوره » و « نبزرت » كه هر دو شهر بزرگ بود تجمع نمودند . او آنها را قصد و جنگ كرد . آنها سرسختى و پايدارى و دليرى كردند . مسلمين هم بردبارى و ثبات نمودند تا روميان