أوصاف الأشراف — صفحة 62

چه سالك به هيچ حالى از احوال از امرى ملايم يا غير ملايم خالى نباشد ، پس بر ملايم شكر بايد كرد و بر غير ملايم صبر بايد نمود ، و همچنان كه به ازاى صبر جزع است ، به ازاى شكر كفران است ، و كفر نوعى از كفران است : « و لئن كفرتم انّ عذابى لشديد » 14 : 7 ( 1 ) و از اينجا معلوم شود كه درجهء شكر از درجهء صبر عالىتر است ، و چون شكر نتوان گذارد الا به دل و زبان و اعضاى ديگر كه هر سه نعمت اوست ، و قدرت بر استعمال هر يكى نعمت ديگر ( 2 ) ، پس اگر خواهد كه بر هر نعمتى شكرى گذارد بر اين نعمتها هم شكرى ديگر بايد گذارد و سخن دراز گردد ، و آن به كه شكر همچنان باشد كه در اوّل و انتها به عجز باشد ، و اعتراف به عجز از شكر ، آخر مراتب شكر است چنان كه اعتراف به عجز از ثنا بزرگترين ثناسب ، و به اين سبب گفته‌اند : « لا أحصى ثناء عليك أنت كما اثنيت على نفسك و فوق ما يقول القائلون . » ( 3 ) و به نزديك اهل تسليم شكر منتفى شود ، چه شكر مشتمل است بر قيام مجازات و مكافات منعم ، و آن كسى كه در مقام بندگى به محلَّى بود كه خود را هيچ محلَّى ننهد ، چگونه در مقابل كسى تواند آمدن كه همه او باشد ؟ پس نهايت شكر تا آنجا باشد كه خود را وجودى داند و منعم را وجودى .