أوصاف الأشراف — صفحة 56

بسيار باشد مانند خوف ، چه رجا باعث باشد بر ترقّى درجات كمال و بر سرعت سير در طريق وصول به مطلوب : « يرجون تجارة لن تبور ليوفّيهم اجورهم و يزيدهم من فضله . » 35 : 29 - 30 ( 1 ) و نيز رجا مقتضى حسن ظن باشد به مغفرت و عفو بارى سبحانه و تعالى و ثقت به رحمت او : « أولئك يرجون رحمة اللَّه » 2 : 218 ( 2 ) ، و در حصول به مطلوب ( 3 ) به موجب آن توقع فرموده است : « أنا عند ظنّ عبدى بى . » ( 4 ) و عدم رجا در اين مقام باعث يأس و قنوط باشد : « انّه لا ييأس من روح اللَّه الا القوم الكافرون » 12 : 87 ( 5 ) و ابليس به سبب اين يأس ، هدف لعنت ابدى شد : « لا تقنطوا من رحمة اللَّه » 39 : 53 . ( 6 ) امّا چون سالك به مرتبهء معرفت رسد رجاء او منتفى شود به سبب آنكه داند كه هر چه بايسته است ساخته ( 7 ) است ، و آنچه نساخته است نبايسته است . و با اين تصور اگر رجا باقى باشد عايد با جهل باشد به تمامى آنچه در بايست و در نبايست باشد ، يا با شكايت از مسبب الاسباب جهت حرمان از مطلوب . و از فصل گذشته و اين فصل معلوم شود كه ما دام كه سالك در سلوك باشد از خوف و رجا خالى نباشد : « يدعون ربّهم خوفا و طمعا » 32 : 16 ( 8 ) ، چه از استماع آيات وعد و وعيد ، و تفرّس دلايل نقصان و كمال ، و توقع وقوع هر يكى بدل از يكديگر ، و تصوّر آنكه انتهاء