أوصاف الأشراف — صفحة 48

شود بر عظمت و كمال مبدع هر دو تا مشاهدهء نور ابداع او در هر ذرّه كرده شود « سنريهم آياتنا في الآفاق و في انفسهم حتّى يتبيّن لهم انّه الحقّ » 41 : 53 . ( 1 ) و بعد از آن استشهاد از حضرت جلال او بر هر چه جز اوست بر مبدعات « أ و لم يكف بربّك انّه على كلّ شيء شهيد » 41 : 53 ( 2 ) تا در هر ذرّه از ذرّات تجلَّى ظهور او مكشوف گردد . و امّا آيات آفاق از معرفت موجوداتى كه سوى اللَّه باشد چنان كه هست ، و حكمت در وجود هر يكى به قدر استطاعت انسانى حاصل شود مانند علم هيئت افلاك و كواكب و حركت ، و اوضاع هر يك و مقادير اجرام و ابعاد و تأثيرات آن ، و هيئت عالم سفلى و ترتيب عناصر و تفاعل ايشان به حسب صور و كيفيّات ، و حصول امزجه و تركيب مركَّبات معدنى و نباتى و حيوانى و نفوس ( 3 ) سماوى و ارضى ، و مبادى حركت هر يك و آنچه از ايشان و در ايشان واقع باشد ، از مبانيات و مخالفات و خواص و مشاركات ، و آنچه بدينجهت تعلَّق دارد از علوم اعداد و مقادير و لواحق آن . و امّا آيات انفس ، و آن معرفت ابدان و انفس است ، و آن معلوم مىشود به علم تشريح اعضاى مفرده از عظام و عضلات و اعصاب و عروق و منافع هر يك ، و مركَّبه چون اعضاى رئيسه و خادمه و آلات هر يك ، و جوارح و معرفت قوى و افعال هر يك ، و احوال مانند صحت و مرض ، و معرفت نفوس و كيفيّت ارتباط آن بر ابدان و افعال و انفعالات هر دو از يكديگر ، و اسباب نقصان و كمال در هر يك ، و مقتضى سعادت و شقاوت عاجل و آجل و آنچه بدان