أوصاف الأشراف — صفحة 38

پس اگر فضل طاعات او به اين نعمتها و ديگر نعمتها كه بر نتوان شمرد ، چنان كه فرموده است : « و إن تعدّوا نعمة اللَّه لا تحصوها » 16 : 18 ( 1 ) موازنه كند بر تقصير خود در همه احوال واقف شود . و امّا اگر طاعات و معاصى او مساوى باشد بداند كه به ازاى اين نعمتها به هيچ بندگى قيام نكرده است و تقصير خويش واضحتر يابد . و اگر معاصى راجحتر باشد ، فويل له ثمّ ويل له . پس هرگاه طالب كمال اين حساب با خود كرده باشد از او جز طاعت در وجود نيايد و خويشتن را با آنكه جز طاعت نكند مقصّر داند ، و از اين جهت فرموده‌اند : « حاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا » . ( 2 ) و اگر حساب خود نكند و در معصيت تمادى نمايد به وقت آنكه به مقتضاى « ان كان مثقال حبّة من خردل اتينا بها و كفى بنا حاسبين » 21 : 47 ( 3 ) حساب او كنند و در عذاب اليم و خسران عظيم افتد ، و حينئذ لا يؤخذ منها عدل و لا يقبل منه شفاعة ( 4 ) ، اعاذنا اللَّه من ذلك . و اما مراقبت آنست كه هميشه ظاهر و باطن خود نگاه دارد تا از وى چيزى در وجود نيايد كه حسناتى كه كرده باطل گرداند ، يعنى ملاحظت احوال خود دايم بكند تا بر معصيتى اقدام ننمايد ، نه در آشكار و نه در پنهان ، و شاغلى او را از سلوك راه حق باز ندارد ، نه قوى و نه ضعيف ، و اين معنا هميشه پيش خاطر خود بدارد : « و اعلموا انّ اللَّه يعلم ما في انفسكم فاحذروه » 2 : 235 ( 5 ) تا آنگاه كه به مرتبهء وصول به مطلب ( 6 ) رسد ، و اللَّه يوفق من يشاء من عباده انّه هو اللطيف الخبير .