أوصاف الأشراف — صفحة 26

امّا ناكردن فعلى كه از قسم سيّم باشد ، و كردن فعلى كه از قسم چهارم باشد ترك اولى باشد ، و از معصومان ترك اولى ناپسنديده باشد و توبهء ايشان از ترك اولى باشد ، و اهل سلوك را التفات به غير حقتعالى كه مقصد ايشان است گناه باشد ايشان را ، و از آن توبه بايد كرد . پس توبه سه نوع است : توبه عام همه بندگان را و توبه خاص معصومان را و توبه اخص اهل سلوك را و توبهء عصاة امت از قسم اوّل است ، و توبه آدم ( ع ) و ديگر انبياء از قسم دوّم بود ، و توبه پيغمبر ما ( ص ) آنجا كه گفت : « و انّه ليغان على قلبى و انّى لاستغفر اللَّه في اليوم سبعين مرّة » ( 1 ) از قسم سيّم . امّا توبه عام موقف ( 2 ) بود بر دو شرط : شرط اوّل - علم به اقسام افعال كه كدام فعل از افعال رساننده به كمال بود ، و كمال به حسب اشخاص متعدد بود ، بعضى را نجات از عذاب بود ، و بعضى را حصول ثواب ، و بعضى را رضاى آفريدگار تعالى و قربت به او . و كدام فعل رساننده به نقصان بود ، و آن هم به ازاى كمال متعدد بود يا استحقاق عقاب باشد ، يا حرمان از ثواب باشد ، و يا سخط آفريدگار و بعد از آنكه ( 3 ) لعنت عبارت از او ( 4 ) باشد .