پرداخت خواهد كرد .
نهج البلاغه : امير المؤمنين عليه السّلام در يك قسمت از سخنرانى خود فرمود :
مردم مرا بر شما حقى و شما را بر من نيز حقى است ، اما حق شما بر من اين است كه شما را راهنمائى كنم و نصيحت نمايم و در آمد مالى را براى شما افزون نمايم و آموزش دهم شما را كه در جهل نمانيد و ادب نمايم تا دانا شويد ، اما حق من بر شما اين است كه به بيعت و پيمان خود وفا كنيد و خيرخواه امام خود باشيد در پشت سر و پيش رو ، و هنگامى كه شما را فرا خواندم بپذيريد و هر دستورى كه دادم اطاعت كنيد .
* و فرمود حق شما بر ما اين است كه عمل بكتاب خدا و سيرت و روش پيامبر نمائيم و در راه به پا داشتن حق او قيام كنيم و سنت پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله را زنده نگه داريم .
* از جمله سخنرانى آن جناب در صفين اين بود كه فرمود : خداوند براى من حقّى بر شما لازم نموده كه مرا ولى امر شما قرار داده و شما را بر من حقى است همانند حق من بر شما . حق ، وسيعترين چيزها است از نظر توصيف و بيان نمودن . و مشكلترين چيزها است از نظر انصاف دادن و عمل كردن به ضرر هر شخص حق اعمال مىشود همانطور كه بنفع او اعمال ميگردد . اگر بنا باشد فقط بنفع كسى اعمال شود نه بر ضررش اين مقام مخصوص خداى بزرگ است نه مردم ، بواسطه قدرت او بر بندگان و عدالت و دادگريش در مسائلى كه در جهان اجرا نموده . اما خداوند حق خويش را بر بندگان همين قرار داده كه اطاعتش كنند و بر اين اطاعت پاداشى چند برابر بر خود قرار داده از روى فضل و عنايت نسبت به بندگان و گشايش بر آنها بقدرى كه شايسته مقام لطف و عنايت اوست .
آنگاه خداوند عزيز يك قسمت از حقوق خود را حقوقى قرار داده كه واجب است مردم نسبت به يكديگر آنها را رعايت نمايند كه در نتيجه حقوقى
بحار الأنوار (ج23 تا 27) (بخش امامت) ( فارسى) — صفحة 203
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٠٣