سپس در آيه بعد به رد عقائد « نصارى » و « يهود » و « مشركان عرب » كه براى خداوند فرزندى ، يا پدرى قائل بودند ، پرداخته ، مىفرمايد : نزاد و زاده نشده « ( * ( لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ) * ) .
در مقابل اين بيان ، سخن كسانى است كه معتقد به تثليث ( خدايان سه گانه ) بودند ، خداى پدر ، و خداى پسر ، و روح القدس ! نصارى « مسيح » را پسر خدا ، و يهود « عزير » را پسر او مىدانستند وَقالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّه وَقالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه ذلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ يُضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللَّه أَنَّى يُؤْفَكُونَ :
« يهود گفتند عزير پسر خدا است ! و نصارى گفتند مسيح پسر خدا است ! اين سخنى است كه با زبان خود مىگويند كه همانند گفتار كافران پيشين است ، لعنت خدا بر آنها باد چگونه از حق منحرف مىشوند » ؟ ! ( توبه - 30 ) .
مشركان عرب نيز معتقد بودند كه ملائكه دختران خدا هستند ! وَخَرَقُوا لَه بَنِينَ وَبَناتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ : « آنها براى خدا پسران و دخترانى به دروغ و از روى جهل ساختند » ! ( انعام - 100 ) .
از بعضى روايات استفاده مىشود كه تولد در آيه « * ( لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ) * » معنى وسيعترى دارد ، و هر گونه خروج اشياء مادى و لطيف را از او ، و يا خروج آن ذات مقدس از اشياء مادى و لطيف ديگر را نفى مىكند .
چنان كه در همان نامه اى كه امام حسين ع در پاسخ اهل « بصره » در تفسير صمد مرقوم فرمود ، جمله « * ( لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ) * » چنين تفسير شده : « * ( لَمْ يَلِدْ ) * » يعنى چيزى از او خارج نشد ، نه اشياء مادى مانند فرزند ، و ساير اشيايى كه از مخلوقين خارج مىشود ( مانند شير از پستان مادر ) و نه چيز لطيف ، مانند نفس ، و نه عوارض گوناگون ، مانند خواب و خيال و اندوه و حزن و خوشحالى و خنده
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 441
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٤١