اشهدى انى ملأتك به حق ، و فرغتك به حق : ( روز قيامت ) « گواهى ده كه من تو را به حق پر كردم و به حق خالى كردم » ! ( 1 ) .
در آيه بعد مىافزايد : « اين به خاطر آن است كه پروردگار تو به زمين وحى كرده » ( * ( بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها ) * ) ( 2 ) .
و زمين در اجراى اين فرمان كوتاهى نمىكند ، تعبير « اوحى » در اينجا به خاطر آن است كه چنين سخن گفتن اسرارآميز بر خلاف طبيعت زمين است و اين جز از طريق يك وحى الهى ممكن نيست .
بعضى گفتهاند : منظور اين است كه به زمين وحى مىكند آنچه در درون دارد بيرون بريزد .
ولى تفسير اول صحيحتر و مناسبتر به نظر مىرسد .
سپس مىفرمايد : « در آن روز مردم به صورت گروههاى مختلف از قبرها خارج شده ، در عرصه محشر وارد مىشوند ، تا اعمالشان به آنها نشان داده شود » ! ( * ( يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ ) * ) .
« اشتات » جمع « شت » ( بر وزن شط ) به معنى متفرق و پراكنده است ، اين اختلاف و پراكندگى ممكن است به خاطر اين باشد كه اهل هر مذهبى جداگانه وارد عرصه محشر مىشوند ، يا اهل هر نقطه اى از مناطق زمين جدا وارد مىشوند ، و يا اينكه گروهى با صورتهاى زيبا و شاد و خندان ، و گروهى
هامش
( 1 ) « لئالى الاخبار » جلد 5 صفحه 79 ( چاپ جديد ) .
( 2 ) « باء » در « بان » براى « سببيت » است و « لام » در لها به معنى « الى » است همانگونه كه در آيه 68 سوره « نحل » آمده است « * ( وَأَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ ) * » .