در اينجا سؤالى مطرح است و آن اينكه هم از نظر تاريخى و هم از نظر ارتباط محتواى قرآن با حوادث زندگى پيغمبر اكرم ص مسلم است كه اين كتاب آسمانى به طور تدريجى و در طى 23 سال نازل گرديد ، اين امر چگونه با آيات فوق كه مىگويد در ماه رمضان و شب قدر نازل شده است سازگار مىباشد ؟
پاسخ اين سؤال - به گونه اى كه بسيارى از محققان گفتهاند اين است كه قرآن داراى دو نزول بوده است .
نزول دفعى كه در يك شب تمام آن بر قلب پاك پيغمبر اكرم ص يا بيت المعمور يا از لوح محفوظ به آسمان دنيا نازل گرديد .
و نزول تدريجى كه در طول بيست و سه سال دوران نبوت انجام گرفت ( شرح اين مطلب را ذيل آيه 3 سوره دخان جلد 21 تفسير نمونه صفحه 148 به بعد بيان كردهايم ) .
بعضى نيز گفتهاند آغاز نزول قرآن در ليلة القدر بوده نه تمام آن ولى اين بر خلاف ظاهر آيه است كه مىگويد ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم .
قابل توجه اينكه : در باره نازل شدن قرآن در بعضى از آيات تعبير به « انزال » و در بعضى تعبير به « تنزيل » شده است ، و از پاره اى از متون لغت استفاده مىشود كه « تنزيل » معمولا در جايى گفته مىشود كه چيزى تدريجا نازل گردد ، ولى « انزال » مفهوم وسيعترى دارد كه نزول دفعى را نيز شامل مىگردد ( 1 ) اين تفاوت تعبير كه در آيات قرآن آمده مىتواند اشاره به دو نزول فوق باشد .
در آيه بعد براى بيان عظمت شب قدر مىفرمايد : « تو چه مىدانى شب قدر
هامش
( 1 ) مفردات راغب ماده نزل