كرده ، يعنى هم به « ابزار » و هم به « محصول » آن ابزار ، آنجا كه مىفرمايد :
ن وَالْقَلَمِ وَما يَسْطُرُونَ ( قلم - 1 ) .
مىدانيم دوران زندگى بشر را به دو دوران تقسيم مىكنند :
دوران تاريخ .
و دوران قبل از تاريخ .
دوران تاريخ زمانى است كه قلم و خواندن و نوشتن ابداع شده بود ، و انسان توانسته است چيزى از زندگى خود را با قلم بنگارد و براى آيندگان بيادگار بگذارد ، و به اين ترتيب تاريخ بشر مساوى است با تاريخ پيدايش قلم و خط ! .
در زمينه نقش قلم در حيات انسانها شرح مبسوطى در جلد 24 تفسير نمونه در آغاز سوره « قلم » داشتهايم .
بنا بر اين پايه اسلام از همان آغاز بر علم و قلم گذارده شده ، و بى جهت نيست كه قومى چنان عقب مانده بقدرى در علوم و دانشها پيش رفتند كه علم و دانش را - به اعتراف دوست و دشمن - به همه جهان صادر كردند ، و به اعتراف مورخان معروف اروپا اين نور علم و دانش مسلمين بود كه بر صفحه اروپاى تاريك قرون وسطى تابيد ، و آنها را وارد عصر تمدن ساخت .
در اين زمينه كتابهاى فراوانى از سوى خود آنها تحت عنوان « تاريخ تمدن اسلام » يا « ميراث اسلام » نوشته شدهاند .
چقدر نازيباست ملتى اين چنين ، و آئينى آن چنان ، در ميدان علم و دانش عقب بمانند و نيازمند ديگران و حتى وابسته به آنها شوند .
3 - ذكر خدا در هر حال
آغاز دعوت پيغمبر اكرم ص از ذكر نام خدا شروع شد ، « * ( اقْرَأْ بِاسْمِ