كلوا الزيت و ادهنوا به فانه من شجرة مباركة
: « روغن زيتون را بخوريد و بدن را با آن چرب كنيد كه از درخت مباركى است ( 1 ) .
بعد از ذكر اين قسمهاى پر محتواى چهارگانه به جواب قسم پرداخته چنين مىفرمايد : « مسلما ما انسان را در بهترين شكل و نظام آفريديم » ( * ( لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ) * ) .
« تقويم » به معنى در آوردن چيزى به صورت مناسب ، و نظام معتدل و كيفيت شايسته است ، و گستردگى مفهوم آن اشاره به اين است كه خداوند انسان را از هر نظر موزون و شايسته آفريد ، هم از نظر جسمى ، و هم از نظر روحى و عقلى ، چرا كه هر گونه استعدادى را در وجود او قرار داده ، و او را براى پيمودن قوس صعودى بسيار عظيمى آماده ساخته ، و با اينكه انسان « جرم صغيرى » است ، « عالم كبير » را در او جا داده و آن قدر شايستگيها به او بخشيده كه لايق خلعت وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ « ما فرزندان آدم را كرامت و عظمت بخشيديم ( سوره اسراء آيه 70 ) شده است همان انسانى كه بعد از اتمام خلقتش مىفرمايد : فَتَبارَكَ اللَّه أَحْسَنُ الْخالِقِينَ » پس بزرگ و پر بركت است خدايى كه بهترين خلق كنندگان است « ! ولى همين انسان با تمام اين امتيازات اگر از مسير حق منحرف گردد چنان سقوط مىكند كه به » اسفل السافلين « كشيده مىشود ، لذا در آيه بعد مىفرمايد » سپس ما او را بپائينترين مراحل باز گردانديم « ( * ( ثُمَّ رَدَدْناه أَسْفَلَ سافِلِينَ ) * ) .
هامش
( 1 ) « همان مدرك » صفحه 182 حديث 16 .