اين نويد و وعده الهى است كه دل را نور و صفا مىبخشد ، و به پيروزيها اميدوار مىكند ، و گرد و غبار ياس و نوميدى را از صفحه روح انسان مىزدايد ( 1 ) .
در حديثى آمده است كه پيغمبر اكرم ص فرمود :
و اعلم ان مع العسر يسرا ، و ان مع الصبر النصر ، و ان الفرج مع الكرب :
« بدان كه با سختيها آسانى است ، و با صبر پيروزى و با غم و اندوه خوشحالى و گشايش است » ( 2 ) و در حديثى از امير مؤمنان على ع مىخوانيم : زنى شكايت همسرش را نزد آن حضرت برد كه او چيزى بر من انفاق نمىكند ، در حالى كه همسرش واقعا تنگدست بود ، على ع از اينكه همسر او را به زندان بيفكند خوددارى كرد ، و در جواب فرمود : * ( إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ) * ( و او را به صبر و شكيبايى دعوت كرد ) ( 3 ) آرى :
صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند
بر اثر صبر نوبت ظفر آيد
سپس در آخرين آيات اين سوره مىفرمايد : « پس هنگامى كه از كار مهمى فارغ مىشوى به مهم ديگرى پرداز » ( * ( فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ ) * ) .
هرگز بيكار نمان ، تلاش و كوشش را كنار مگذار ، پيوسته مشغول مجاهده باش و پايان مهمى را آغاز مهم ديگر قرار ده .
و در تمام اين احوال به خدا تكيه كن « و به سوى پروردگارت توجه نما » ( * ( وَإِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ ) * ) .
هامش
( 1 ) از آنچه گفتيم روشن شد كه الف و لام در « العسر » براى جنس است نه براى عهد ، و واژه « يسر » گرچه به صورت نكره ذكر شده ، ولى آن هم معنى جنسى را مىرساند ، و نكره بودن در اين گونه موارد براى بيان عظمت است .
( 2 و 3 ) تفسير « نور الثقلين » صفحه 604 حديث 11 و 13