فرمود : آيا گمشده نبودى هدايتت كردم ؟ عرض كردم : آرى ، اى پروردگار ! فرمود : آيا سينه تو را گشاده ، و پشتت را سبكبار نكردم ؟ عرض كردم : آرى اى پروردگار « ! ( 1 ) اين نشان مىدهد كه نعمت » شرح صدر « ما فوق معجزات انبيا است ، و به راستى اگر كسى حالات پيامبر ص را دقيقا مطالعه كند و ميزان شرح صدر او را در حوادث سخت و پيچيده دوران عمرش بنگرد يقين مىكند كه اين از طريق عادى ممكن نيست ، اين يك تاييد الهى و ربانى است .
در اينجا بعضى گفتهاند كه منظور از شرح صدر همان حادثه اى است كه در طفوليت يا جوانى پيغمبر ص واقع شد كه فرشتگان آسمان آمدند و سينه او را شكافتند و قلبش را بيرون آورده شستشو دادند ، و آن را از علم و دانش و رأفت و رحمت پر كردند ( 2 ) .
بديهى است كه منظور از اين حديث اين قلب جسمانى نيست ، بلكه كنايه و اشاره اى است به امدادهاى الهى از نظر روحى و تقويت عزم و اراده پيغمبر و پاكسازى او از هر گونه نقايص اخلاقى و وسوسههاى شيطانى .
ولى به هر حال دليلى نداريم كه آيه مورد بحث اشاره به خصوص اين ماجرا باشد ، بلكه مفهومى گسترده و وسيع دارد كه اين داستان ممكن است مصداقى از آن محسوب شود .
و به خاطر همين شرح صدر بود كه پيامبر ص به عالىترين وجهى مشكلات رسالت را پشت سر گذاشت ، و وظائف خود را در اين طريق به خوبى انجام داد .
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 508 .
( 2 ) « تفسير در المنثور » ( طبق نقل تفسير الميزان جلد 20 صفحه 452 ) و « تفسير فخر رازى » جلد 32 صفحه 2 - مضمون اين حديث در صحيح بخارى و ترمذى و نسايى نيز در داستان معراج آمده است .