سوره و الضحى هنگامى نازل شد كه رسول خدا از ايذاء كفار ناراحت بود و در محنت و اندوه بسر مىبرد در حالى كه دومى وقتى نازل شد كه پيغمبر خوشحال و شادمان بود اين دو چگونه با هم جمع مىشود ( 1 ) .
ولى اين استدلال عجيبى است چرا كه هر دو سوره سخن از زندگى گذشته پيغمبر مىگويد و اين در حالى بود كه بسيارى از مشكلات را پشت سر نهاده و قلب پاك او غرق اميد و سرور بوده است هر دو سوره از مواهب الهى سخن مىگويد و گذشته سخت و پر محنت را يادآور مىشود تا مايه تسلى خاطر پيامبر و اميدوارى بيشتر و كاملتر گردد .
به هر حال پيوند نزديك محتواى اين دو سوره چيزى نيست كه قابل شك و ترديد باشد نظير همين معنى در سوره فيل و قريش نيز خواهد آمد انشاء اللَّه در اينكه اين سوره ( ا لم نشرح ) در مكه نازل شده يا مدينه از بيانات فوق روشن مىشود كه در مكه نازل شده است ولى با توجه آيه وَرَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ : ما نام تو را بلند كرديم بعضى معتقدند كه در مدينه نازل شده است در آن زمان كه آوازه اسلام و پيامبر همه جا را گرفته بود ولى انصاف اين است كه اين دليل قانع كننده نمىباشد زيرا پيغمبر اكرم ص با تمام مشكلاتى كه در مكه داشت بلند آوازه بود و در تمام محافل سخن از قيام و رسالت و دعوت او بود و به وسيله اجتماع سالانه حج اين آوازه به ساير مناطق حجاز مخصوصا مدينه رسيد .
در فضيلت تلاوت اين سوره در حديثى از پيغمبر اكرم ص مىخوانيم كه فرمود :
من قرأها اعطى من الاجر كمن لقى محمدا ( ص ) مغتما ففرج عنه :
« هر كس اين سوره را بخواند پاداش كسى را دارد كه محمد ص را غمگين ديده و اندوه را از قلب او زدوده است » ( 2 ) .
هامش
( 1 ) تفسير فخر رازى جلد 32 صفحه 2 .
( 2 ) مجمع البيان جلد 10 صفحه 507 .