آنجا كه عاقبتانديشى و آينده نگرى سبب سامان يافتن كار به نحو احسن مىگردد واژه « تدبير » در اين معنى نيز به كار مىرود .
اكنون با توجه به آنچه در معنى لغات اين آيات گفته شد به سراغ تفسير آنها مىرويم .
اين سوگندهاى پنجگانه كه در ابتدا در هاله اى از ابهام فرو رفته ، ابهامى كه انگيزه « انديشه » بيشتر و عميقتر ، و سبب جولان ذهن و فكر و دقت و بررسى است اشاره به چه كسان ، يا چه چيزهايى است ؟
مفسران درباره آن بسيار سخن گفتهاند ، و تفسيرهاى فراوانى دارند كه عمدتا بر سه محور دور مىزند :
1 - منظور از اين سوگندها « فرشتگانى » است كه مامور قبض ارواح كفار و مجرمانند كه آنها را به شدت از بدنهايشان بر مىكشند ، ارواحى كه هرگز حاضر به تسليم در برابر حق نبودند .
و فرشتگانى كه مامور قبض ارواح مؤمنانند كه با مدارا و نرمش و نشاط آنها را جدا مىسازند .
و فرشتگانى كه در اجراى فرمان الهى با سرعت حركت مىكنند .
سپس بر يكديگر پيشى مىگيرند .
و سرانجام امور جهان را به فرمان او تدبير مىكنند .
2 - اين سوگندها اشاره به « ستارگان » آسمان است كه پيوسته از افقى كنده مىشوند و به افق ديگرى رهسپار مىگردند .
گروهى آرام حركت مىكنند ، و گروهى به سرعت راه مىسپرند .
و در اقيانوس عالم بالا شناورند .
و بر يكديگر پيشى مىگيرند .
و سرانجام با تاثيراتى كه اين كواكب دارند ( تاثيراتى همچون تاثير نور
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 76
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧٦