5 - براى بالا بردن سطح اخلاق جامعه همه دانشمندان بدون استثنا تلاش دارند .
6 - انسان از خطاهاى خود توبه مىكند ، با قبول اصل جبر توبه معنى ندارد .
7 - انسان بر كوتاهىهايى كه كرده حسرت مىخورد ، چرا ؟
8 - در تمام دنيا بدكاران و مجرمان را محاكمه مىكنند و آنها را تحت بازپرسى شديد قرار مىدهند ، كارى كه از اختيار بيرون است بازپرسى و محاكمه ندارد .
9 - در همه دنيا و ميان تمام اقوام اعم از خداپرستان و ماديين براى مجرمان مجازات قائلند ، مجازات بر كارى كه مجبور بوده ؟ ! 10 - حتى طرفداران مكتب جبر هنگامى كه كسى به منافع و حيثيت آنها تجاوز كند فرياد مىكشند و او را مقصر مىشمارند و به دادگاه مىكشانند ! خلاصه اگر راستى انسان از خود اختيارى ندارد ، پشيمانى چه معنى دارد ؟
ملامت و سرزنش براى چيست ؟ آيا مىشود كسى را كه دستش بىاختيار مرتعش و لرزان است ملامت كرد ؟
چرا نيكوكاران را مدح و تشويق مىكنند ، مگر از خود اختيارى داشتهاند كه با تشويق به كار نيك ادامه دهند ؟
اصولا با پذيرش تاثير تعليم و تربيت جبر مفهوم خود را از دست خواهد داد و از اين گذشته مسائل اخلاقى بدون قبول آزادى اراده ابدا مفهومى ندارد .
اگر ما در كارها مجبوريم توبه يعنى چه ؟ حسرت خوردن چرا ؟ محاكمه شخص مجبور از ظالمانه ترين كارها است ، و مجازات او از محاكمه اش بدتر .
همه اينها نشان مىدهد كه اصل آزادى اراده ، فطرى همه انسانها و موافق
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 65
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٥