و مراد آن ملك و فرشته ايست كه از جانب پروردگار نيز و ائمه عليهم السّلام مىآيد و حوادث شبانه روز را مىآورد و كمك براى آنها است گفتم : و
النَّجْمُ الثَّاقِبُ
چيست فرمود پيامبر اكرم است .
تفسير قمى : ابو بصير گفت از حضرت صادق عليه السّلام معنى اين آيه را پرسيدم :
وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها
فرمود شمس پيامبر اكرم است كه بوسيله او خدا دينش را آشكار نموده گفتم
وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها
فرمود امير المؤمنين عليه السّلام است .
گفتم معنى
وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها
فرمود امام از فرزندان فاطمه عليها السّلام است كه راجع بدين پيامبر كه از آنها سؤال شود آشكار ميكنند و توضيح ميدهند براى سئوالكننده گفتم معنى آيه
وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها
فرمود منظور پيشوايان و جور و ستم است كه مقام ائمه را به خود اختصاص دادهاند و جايى كه شايسته امام است گرفتهاند آنها پرده بر روى دين پيامبر كشيدهاند بظلم و ستم اينست معنى
وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها
معنى تاريكى شب ميپوشاند روشنائى روز را
وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها
فرمود يعنى آفريد آن را و صورت بخشيد آيه :
فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها
يعنى به او شناساند كار زشت و زيبايش را بعد او را مخير گردانيد تا هر راهى را خواست اختيار كند :
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها
يعنى رستگار است كسى كه نفس خويش را پاك كند :
وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
بدبختى است كسى كه نفس خود را بگمراهى وادارد .
كنز الفوائد : از سليمان ديلمى همين حديث را نقل مىكند جز اينكه در تفسير :
وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها
ميفرمايد منظور قائم آل محمّد است .
بيضاوى در معنى
دَسَّاها
ميگويد يعنى او را ناقص نمود و نفس خود را در پرده جهل و فسق قرار داد .
تفسير قمى : محمّد بن مسلم گفت از حضرت باقر عليه السّلام پرسيدم معنى :
وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى
فرمود ليل در اين آيه دومى است كه ستم روا داشت بر امير المؤمنين در مقامى كه متعلق به او بود و آن جناب دستور داشت كه صبر