مىنمود كه مواجه با عكس العملهاى چهارگانه شد ( انگشتها را در گوش گذاشته لباسها را به خود پيچيدند ، و در كفر اصرار ورزيدند ، و استكبار نمودند ) و گاه تنها دعوت علنى و آشكار داشت ، و گاه نيز از روش آميختن دعوت آشكار و نهان استفاده مىكرد ولى هيچ يك از اينها مؤثر نيفتاد ( 1 ) .
اصولا ساختمان انسان چنين است كه اگر در مسير باطل آن قدر پيش برود كه ريشههاى فساد در وجود او مستحكم گردد ، و در اعماق وجودش نفوذ كرده به صورت طبيعت ثانوى در آيد نه دعوت مردان خدا در او اثر مىبخشد ، و نه پيامهاى رساى الهى فايده اى مىدهد .
نكتهها :
1 - راه و رسم تبليغ
آنچه در آيات فوق درباره دعوت نوح آمده در عين اين كه وسيله اى براى تسلى خاطر پيامبر ص و مؤمنان اندكى كه در مكه به او پيوستند بود يك برنامه عمومى و همگانى را براى همه مبلغان راه خدا ارائه مىدهد .
او هرگز انتظار نداشت مردم دعوتش را اجابت كرده ، در يك مركز عمومى شهر جمع شوند سپس با آرامش خاطر در حالى كه همگان چشم به دهان او دوخته و گوش به سخنانش دارند پيام الهى را به آنان برساند ، بلكه از لحن آيات استفاده مىشود ( و در بعضى از روايات نيز آمده ) كه او گاه به سراغ مردم در خانه هايشان مىرفت ، يا در كوچه و بازار آنها را به طور خصوصى صدا مىزد ، و با حوصله و لحن محبت آميزى تبليغ مىكرد ، و گاه در مجالس عمومى كه به منظورهاى ديگرى از قبيل جشن و عزا تشكيل شده بود مىآمد و با صداى بلند
هامش
( 1 ) تفسير « فخر رازى » جلد 30 صفحه 136 .