و حمايت و توفيق و تاييد ذات مقدس او ندانند ، و در عين تصميمگيرى در كارها ، خود را به او بسپارند ، و تحت حمايت او قرار دهند .
از اينجا روشن مىشود اينكه بعضى از مفسران جبرى مسلك مانند « فخر رازى » به اين آيه چسبيدهاند به خاطر پيشداوريهايى است كه در اين مساله داشتهاند ، او مىگويد : و اعلم ان هذه الاية من جملة الآيات التي تلاطمت فيها امواج الجبر و القدر ! : « بدان كه اين آيه از آياتى است كه امواج جبر در آن متلاطم است ! ( 1 ) .
آرى ، اگر اين آيه را از آيات قبل جدا كنيم جاى اين توهم وجود دارد ولى با توجه به اينكه در يك آيه بيان تاثير اختيار شده ، و در يك آيه ديگر بيان تاثير مشيت پروردگار ، به خوبى مساله « الامر بين الامرين » تثبيت مىگردد .
عجيب است طرفداران تفويض به همان آيه اى مىچسبند كه سخن از اختيار مطلق مىگويد ، و طرفداران جبر به آيه اى كه به تنهايى بوى جبر مىدهد ، و هر كدام مىخواهند پيشداوريهاى خود را با آن توجيه كنند ، در حالى كه فهم صحيح كلام الهى ( و هر كلام ديگر ) ايجاب مىكند كه همه را در كنار هم بگذارند ، و بدون تعصب و پيشداورى قبلى قضاوت كنند .
ذيل آيه كه مىفرمايد : * ( إِنَّ اللَّه كانَ عَلِيماً حَكِيماً ) * نيز ممكن است اشاره به همين معنى باشد چرا كه علم و حكمت خدا ايجاب مىكند بندگان را در پيمودن راه تكامل آزاد بگذارد ، و گرنه تكامل اجبارى و تحميلى تكامل نيست ، بعلاوه علم و حكمت او اجازه نمىدهد كه افرادى را مجبور به كار خير و افرادى را مجبور به كار شر ، كند ، و بعد گروه اول را پاداش دهد ، و گروه دوم را مجازات كند .
هامش
( 1 ) تفسير « فخر رازى » جلد 30 صفحه 262 .