گويى پشت سر انداختهاند ، ولى به گفته بعضى از مفسران كلمه « وراء » گاه به معنى پشت سر ، و گاه به معنى پيش رو به كار مىرود ( 1 ) .
در آيه بعد به آنها هشدار مىدهد كه از نيرو و قدرت خود مغرور نشوند كه اينها را همه خدا داده ، و هر زمان بخواهد به سرعت باز پس مىگيرد ، مىفرمايد :
« ما آنها را آفريديم ، و پيوندهاى وجودشان را محكم كرديم ، به آنها قوت و قدرت بخشيديم ، و هر زمان بخواهيم آنها را مىبريم و گروه ديگرى را جانشينشان مىسازيم » ( * ( نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَشَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَإِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا ) * ) ( 2 ) .
« اسر » ( بر وزن عصر ) در اصل به معنى بستن چيزى با زنجير است ، و اسيران را از اين جهت « اسير » ناميدهاند كه آنها را مىبندند ، ولى « اسر » در اينجا اشاره به استحكام پيوندهاى وجودى انسان است كه قدرت حركت و توانايى فعاليتهاى مهم به او مىدهد .
به راستى قرآن در اينجا انگشت روى نقطه حساسى گذارده ، و آن پيوندهاى مختلف اجزاى وجود بشر است از عصبهاى كوچك و بزرگ كه همچون طنابهاى آهنين عضلات را به يكديگر مربوط مىسازد گرفته ، تا رباطها و عضلات مختلف ،
هامش
( 1 ) در تفسير « روح البيان » آمده است كه اگر « وراء » به « فاعل » اضافه شود به معنى پشت سر است ، و اگر به « مفعول » اضافه شود به معنى پيش رو است ( روح البيان جلد 8 صفحه 439 ) .
( 2 ) اين آيه محذوفى دارد و در تقدير چنين است : بدلناهم امثالهم ( توجه داشته باشيد كه تبديل غالبا دو مفعول مىگيرد در اينجا ضمير « هم » مفعول اول و « امثالهم » مفعول دوم است ) .