آيا اين سوره در مدينه نازل شده است ؟
در اينكه سوره « هل اتى » مدنى يا مكى است ؟ در ميان مفسران گفتگو است ، ولى اجماع علما و مفسران شيعه بر اين است كه همه يا حد اقل قسمتى از آيات آغاز سوره كه مقام ابرار و اعمال صالح آنها را بيان مىكند در مدينه نازل شده ، كه شان نزول آن يعنى داستان نذر على ع و فاطمه زهرا و امام حسن و امام حسين ع و فضه مشروحا خواهد آمد .
و همچنين مشهور در ميان علماى اهل سنت نيز نزول آن در مدينه است ، همانگونه كه قرطبى مفسر مشهور اهل تسنن در تفسيرش مىگويد : و قال الجمهور مدنية : « مشهور علما معتقدند كه در مدينه نازل شده است » ( 1 ) .
از كسانى كه تمام اين سوره يا قسمتى از آيات آن را كه در بالا اشاره شد « مدنى » مىدانند علماء زير را مىتوان نام برد :
1 - حاكم ابو القاسم حسكانى از ابن عباس تعداد آياتى را كه در مكه و در مدينه نازل شده به ترتيب مشروحا نقل كرده است ، و اين سوره را جزء سورههاى مدنى شمرده كه بعد از سوره « رحمن » ، و قبل از سوره « طلاق » نازل گرديده ( 2 ) .
صاحب كتاب « ايضاح » استاد احمد زاهد نيز همين معنى را از ابن عباس آورده است ( 3 ) .
2 - در « تاريخ القرآن » ابو عبد اللَّه زنجانى از كتاب « نظم الدرر و تناسق الآيات و السور » از جمعى از بزرگان اهل سنت نقل كرده كه سوره انسان را
هامش
( 1 ) « تفسير قرطبى » جلد 10 صفحه 6909 .
( 2 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 405 .
( 3 ) همان مدرك .