سؤال كردند كه آيا اين چيزى غير از زكات است ؟ فرمود :
هو الرجل يؤتيه اللَّه الثروة من المال ، فيخرج منه الالف و الالفين و الثلاثة آلاف و الاقل و الاكثر ، فيصل به رحمه ، و يحمل به الكل عن قومه :
« آرى اين درباره كسى است كه خداوند ثروت و مالى به او مىبخشد و او به مقدار هزار يا دو هزار يا سه هزار يا بيشتر و كمتر از آن جدا كرده و با آن صله رحم مىكند و مشقت از قوم خود بر مىدارد » ( 1 ) .
تفاوت ميان « سائل » و « محروم » اين است كه « سائل » كسى است كه حاجت خود را مىگويد و تقاضا مىكند ، و « محروم » كسى است كه شرم و حيا مانع تقاضاى او است ، و در حديثى از امام صادق ع آمده است : « محروم كسى است كه زحمت در كسب و كار مىكشد ولى زندگى او پيچيده شده است » ( 2 ) .
اين حديث نيز مناسب همان تفسيرى است كه ذكر شده ، زيرا چنين اشخاصى كمتر روى سؤال دارند .
شرح بيشترى درباره حق مزبور و تفسير « سائل » و « محروم » در جلد 22 تفسير نمونه صفحه 323 آمده است ( ذيل آيه 19 ذاريات ) .
به هر حال انجام اين كار از يك سو اثر اجتماعى دارد ، و با فقر و محروميت مبارزه مىكند ، و از سوى ديگر اثر اخلاقى روى كسانى كه به آن عمل مىكنند مىگذارد ، و قلب و جانشان را از حرص و بخل و دنيا پرستى مىشويد .
آيه بعد به سومين ويژگى آنها اشاره كرده مىافزايد : « كسانى كه به روز جزا ايمان دارند » ( * ( وَالَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ ) * ) .
هامش
( 1 و 2 ) « نور الثقلين » جلد 5 صفحه 417 ( حديث 25 و 27 ) .