مىكند ، يعنى تنها به او مىنگرند ، و نه به غير او .
و اگر گفته شود بهشتيان مسلما به غير او نيز نگاه مىكنند ، مىگوئيم :
اگر به غير او نگاه مىكنند همه را آثار او مىبينند ، و نگاه كردن به اثر نگاه به مؤثر است ، و به تعبير ديگر در همه جا او را مىبينند ، و در همه چيز قدرت و جلال و جمال او را تماشا مىكنند ، لذا توجه به نعمتهاى بهشتى نيز آنها را از نظر به ذات خداوند غافل نمىكند .
به همين دليل در بعضى از روايات كه در تفسير اين آيه آمده است مىخوانيم :
آنها نظر به رحمت خداوند و نعمت او و ثواب او مىكنند » ( 1 ) چرا كه نگاه به اينها نيز نگاه به ذات مقدس او است .
جمعى از بيخبران آيه فوق را اشاره به مشاهده حسى خداوند در قيامت گرفتهاند . و مىگويند در آن روز خدا را با همين چشم ظاهر مشاهده خواهند كرد ! در حالى كه چنين مشاهده اى لازمه اش جسمانى بودن خداوند ، و وجود در مكان و كيفيت و حالت خاص جسمانى است ، و مىدانيم ذات پاكش از اين آلودگيها بر كنار است ، همانگونه كه در آيات مختلف قرآن كرارا روى آن تكيه شده است از جمله در آيه 103 سوره انعام مىخوانيم : لا تُدْرِكُه الأَبْصارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصارَ : « چشمها او را نمىبيند ، و او چشمها را مىبيند » اين آيه مطلق است ، و هيچ اختصاص به دنيا ندارد .
به هر حال عدم مشاهده حسى خداوند واضحتر از آن است كه بخواهيم بيش از اين روى آن بحث كنيم ، و هر كس كمترين آشنايى با قرآن و معارف اسلامى داشته باشد به اين حقيقت اعتراف مىكند .
هامش
( 1 ) تفسير « نور الثقلين » جلد 5 صفحه 464 و 465 .