به اين ترتيب با يك انقلاب و تحول عظيم ، جهان پايان مىيابد سپس با تحول عظيم ديگرى ( با نفخه صور دوم كه نفخه حيات است ) رستاخيز انسانها آغاز مىگردد ، و در آن روز انسان مىگويد : راه فرار كجاست ! « ( * ( يَقُولُ الإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ ) * ) ( 1 ) .
آرى انسانهاى كافر و گنهكار كه روز قيامت را تكذيب مىكردند آن روز از شدت خجالت و شرم پناهگاهى مىجويند ، و از سنگينى بار گناه و ترس از عذاب راه فرار مىطلبند ، درست همانند اين دنيا كه وقتى مواجه با حادثه خطرناكى مىشدند دنبال راه فرار مىگشتند آنجا را نيز به اينجا قياس مىكنند ! ولى به زودى به آنها گفته مىشود « هرگز چنين نيست ، راه فرار و پناهگاهى در اينجا وجود ندارد » ( * ( كَلَّا لا وَزَرَ ) * ) ( 2 ) .
« بلكه قرارگاه نهايى همگان به سوى پروردگار است » و جز او پناهگاهى وجود ندارد ( إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ ) .
براى اين آيه غير از تفسير فوق تفسيرهاى ديگرى نيز ذكر كردهاند از جمله اينكه : در آن روز حكم نهايى به دست خدا است .
هامش
( 1 ) « مفر » اسم مكان است از « فرار » و بعضى احتمال دادهاند مصدر بوده باشد ، ولى اين احتمال در اينجا بعيد به نظر مىرسد .
( 2 ) « وزر » ( بر وزن قمر ) در اصل معنى پناهگاههاى كوهستانى و مانند آن است ، و « وزير » را از اين جهت « وزير » مىگويند كه در كارها به او پناه مىبرند و به هر حال در آيه مورد بحث به معنى هر گونه پناهگاه است .