11 - هرگز چنين نيست ، راه فرار و پناهگاهى وجود ندارد .
12 - و قرارگاه نهايى تنها به سوى پروردگار تو است .
13 - و در آن روز انسان را از تمام كارهايى كه از پيش يا پس فرستاده ، آگاه مىكنند .
14 - بلكه انسان خودش از وضع خود آگاه است .
15 - هر چند ( در ظاهر ) براى خود عذرهايى بتراشد .
تفسير : انسان بهترين داور خويش است
در آيات گذشته سخن به سؤالى كه منكران رستاخيز در باره قيامت داشتند منتهى شد ، آنها مىگفتند : اگر قيامت راست است كى خواهد آمد ؟ ! آيات مورد بحث پاسخ گويايى است به اين سؤال .
نخست به حوادث قبل از رستاخيز يعنى تحول عظيمى كه در دنيا پيدا مىشود و نظام آن متلاشى مىگردد اشاره كرده ، مىفرمايد : « هنگامى كه چشمها از شدت هول و وحشت به گردش درآيد و مضطرب شود » ( * ( فَإِذا بَرِقَ الْبَصَرُ ) * ) ( 1 ) .
و زمانى كه ماه بىنور و منخسف گردد « ( * ( وَخَسَفَ الْقَمَرُ ) * ) .
هامش
( 1 ) « برق » از ماده « برق » ( بر وزن فرق ) در اصل به معنى روشنايى و برقى است كه در ميان ابرها ظاهر مىشود ، سپس به هر نوع روشنايى اطلاق شده ، برق زدن چشمها كه در اين آيه به آن اشاره شده به معنى حركت شديد و اضطراب آميز آن از شدت هول و ترس است ، بعضى نيز آن را به معنى ساكن شدن حدقه چشم و خيره نگاه كردن به يك نقطه كه آن هم غالبا نشانه وحشت است تفسير كردهاند ، و شواهدى از اشعار عرب بر اين معنى كه برق زدن چشم به معنى تحير است آوردهاند ، ولى تفسير اول مناسبتر به نظر مىرسد .