مدت رسيدگى كرده ، حكم نهايى خود را به سرعت صادر مىكند ، نه استيناف در آن هست ، و نه تجديد نظر ، و نه ماهها و سالها سرگردانى ، همانطور كه در دادگاه رستاخيز نيز مىخوانيم : وَاللَّه يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِه وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ . « خداوند حكم مىكند و حكم او رد و نقض نمىشود و حساب او سريع است » ( سوره رعد - آيه 41 ) .
4 - مجازات و كيفرش بر خلاف مجازاتهاى دادگاههاى رسمى اين جهان ، نخستين جرقه هايش در اعماق دل و جان افروخته مىشود ، و از آنجا به بيرون سرايت مىكند ، نخست روح انسان را مىآزارد ، سپس آثارش در جسم ، و چهره و دگرگون شدن خواب و خوراك او آشكار مىشود ، همانطور كه در باره دادگاه قيامت نيز مىخوانيم : نارُ اللَّه الْمُوقَدَةُ الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ ، « آتش بر افروخته الهى كه از قلبها زبانه مىكشد » ! ( سوره همزه - آيه 6 - 7 ) .
5 - اين دادگاه و جدان چندان نياز به ناظر و شهود ندارد ، بلكه معلومات و آگاهيهاى خود انسان متهم را به عنوان « شهود » به نفع يا بر ضد او مىپذيرد ! همانطور كه در دادگاه رستاخيز نيز ذرات وجود انسان حتى دست و پا و پوست تن او گواهان بر اعمال او هستند چنان كه مىفرمايد :
حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ : « چون به كنار آتش دوزخ بر سند گوش و چشم و پوست تن آنها بر ضد آنها گواهى مىدهد ( سوره فصلت - آيه 20 ) .
اين شباهت عجيب در ميان اين دو دادگاه نشانه ديگرى بر فطرى بودن مساله معاد است ، زيرا چگونه مىتوان باور كرد در وجود يك انسان كه قطره كوچكى از اين اقيانوس عظيم هستى است ، چنان حساب و كتاب و دادگاه مرموز و اسرار آميزى وجود داشته باشد ، اما در درون اين عالم بزرگ مطلقا حساب
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 283
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٨٣