ولى به عقيده ما بحث پيرامون زائده بودن يا نافيه بودن « لا » چندان مهم نيست ، چرا كه نتيجه نهايى هر دو يكى است ، و آن اهميت موضوعى است كه سوگند به خاطر آن ياد شده .
مهم اين است كه ببينيم در ميان اين دو سوگند ( سوگند به روز قيامت و سوگند به و جدان بيدار ) چه رابطه اى وجود دارد ؟
حقيقت اين است كه يكى از دلائل وجود « معاد » وجود « محكمه و جدان » در درون جان انسان است كه به هنگام انجام كار نيك روح آدمى را مملو از شادى و نشاط مىكند ، و از اين طريق به او پاداش مىدهد ، و به هنگام انجام كار زشت يا ارتكاب جنايت روح او را سخت در فشار قرار داده و مجازات و شكنجه مىكند ، به حدى كه گاه براى نجات از عذاب و جدان اقدام به خودكشى مىكند .
يعنى در واقع و جدان حكم اعدام او را صادر كرده ، و به دست خودش اجرا مىكند ! بازتاب « نفس لوامه » در وجود انسانها بسيار وسيع و گسترده ، و از هر نظر قابل دقت و مطالعه است ، و در بحث نكات اشاره بيشترى به آن خواهيم كرد .
وقتى « عالم صغير » يعنى وجود انسان در دل خود محكمه و دادگاه كوچكى دارد ، چگونه « عالم كبير » با آن عظمتش محكمه عدل عظيمى نخواهد داشت ؟
و از اينجا است كه ما از وجود « و جدان اخلاقى » پى به وجود « رستاخيز و قيامت » مىبريم و نيز از همين جا رابطه جالب اين دو سوگند روشن مىشود ، و به تعبير ديگر سوگند دوم دليلى است بر سوگند اول .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 275
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧٥