شب نيز گرچه آرامبخش است و خاموش ، و هنگام راز و نياز عاشقان حق ، اما اين شب تاريك آن زمان جالب است كه پشت كند و رو به صبح روشنى پيش رود و آخر سحرگاه باشد ، و طلوع صبح كه پايانگر شب تاريك است از همه زيباتر و دلانگيزتر است كه هر انسانى را به وجد و نشاط مىآورد و غرق در نور و صفا مىكند .
اين سوگندهاى سه گانه در ضمن تناسبى با نور هدايت « قرآن » و پشت كردن ظلمات « شرك » و بتپرستى و دميدن سپيده صبحگاهان « توحيد » دارد .
بعد از بيان اين سوگندها به چيزى مىپردازد كه سوگند به خاطر آن ياد شده ، مىفرمايد : « مسلما حوادث هولناك قيامت و دوزخ و فرشتگان عذاب از مسائل مهم است » ( * ( إِنَّها لإِحْدَى الْكُبَرِ ) * ) . ( 1 ) .
ضمير در « انها » يا به « سقر » ( دوزخ ) برمىگردد ، يا « جنود » و لشكريان پروردگار ، و يا مجموعه حوادث قيامت ، و هر كدام باشد عظمت آن روشن است .
سپس اضافه مىكند « هدف از آفرينش دوزخ هرگز انتقامجويى نيست ، بلكه اين وسيله اى است براى انذار انسانها » ( * ( نَذِيراً لِلْبَشَرِ ) * ) ( 2 ) .
هامش
( 1 ) « كبر » جمع « كبرى » به معنى بزرگ است ، بعضى گفتهاند : منظور اين است كه سقر يكى از طبقات بزرگ دوزخ مىباشد ، ولى اين تفسير با آنچه قبلا به آن اشاره كرديم و از آيات استفاده مىشود سازگار نيست .
( 2 ) « نذيرا » حال است براى ضمير در « انها » كه به « سقر » بازمىگردد و بعضى آن را « تميز » گرفتهاند ، و اين در صورتى است كه « نذير » معنى مصدرى داشته باشد و به معنى « انذار » بيايد ، ولى احتمال اول صحيحتر به نظر مىرسد .