اين آيات سوگندهاى متعددى ياد كرده و بر مساله قيامت و رستاخيز و دوزخ و عذاب آن تاكيد مىنمايد .
مىفرمايد : « چنين نيست كه آنها تصور مىكنند ، سوگند به ماه » ( * ( كَلَّا وَالْقَمَرِ ) * ) .
« كلا » حرف « ردع » است ، و معمولا براى نفى سخنانى كه طرف قبلا ذكر كرده مىباشد ، و گاهى نيز براى نفى سخنان بعد است ، و در اينجا به قرينه آيات گذشته پندار مشركان را كه منكر دوزخ و عذاب آن بودند ، و عدد فرشتگان خازن جهنم را به باد سخريه مىگرفتند ، نفى مىكند .
ذكر سوگند به « ماه » به خاطر آن است كه يكى از آيات بزرگ الهى است ، هم از نظر خلقت ، و هم گردش منظم ، و هم نور و زيبايى ، و هم تغييرات تدريجى كه خود تقويم زنده اى براى مشخص ساختن روزها است .
سپس مىافزايد : « و سوگند به شب هنگامى كه پشت كند و دامن برچيند » ( * ( وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ ) * ) .
« و قسم به صبح هنگامى كه نقاب از چهره برگيرد » ( * ( وَالصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ ) * ) ( 1 ) .
در واقع اين سه سوگند به يكديگر مربوط ، و مكمل يكديگرند ، زيرا مىدانيم : جلوه گرى ماه در شبها است ، و نور ماه به هنگام روز تحت الشعاع نور خورشيد است و مطلقا جلوه اى ندارد .
هامش
( 1 ) « اسفر » از ماده « سفر » ( بر وزن فقر ) به معنى باز كردن پوشش و كشف حجاب ، و لذا به زنان بىحجاب « سافرات » گفته مىشود ، و اين تعبير در مورد طلوع صبح مشتمل بر يك نوع تشبيه زيبا و جالب است .